Separation: Μια Νέα Διάσταση της Αγάπης

Δράμα, 93′ Μ. Βρετανία 1967

των Τζακ Μποντ & Τζέιν Αρτνέν

Γράφει η Ελένη Πριμικήρη

Όταν η πολυτάλαντη  Jane Arden (σκηνοθέτις  θεάτρου, σεναριογράφος, ηθοποιός, ποιήτρια, στιχουργός και ακτιβίστρια ) έθεσε τέλος στη ζωή της το 1982  (μόλις στα 55 της χρόνια),   ο σύντροφος  και καλλιτεχνικός της συνεργάτης  Jack Bond, απέσυρε  την κυκλοφορία  των  ταινιών, που δημιούργησαν μαζί.  Ως επακόλουθο, οι   μεγάλου μήκους πειραματικές τους ταινίες, Separation (1967), The Other Side of Underneath (1972) και  Anti-clock (1979) θα παραμείνουν στην αφάνεια,  άγνωστες ακόμα και για τους κριτικούς για πάνω από 25 χρόνια .

Τον Ιούλιο του 2009 το Βρετανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου , μετά από συναίνεση του τελευταίου της συντρόφου , θα επανεκδώσει  την άγνωστη τριλογία ,  και έτσι θα λάμψει η σπουδαία κινηματογραφική  συνεργασία  των  Arden  και  Bond. Σήμερα οι τρεις αυτές  ταινίες αποτελούν -έστω και μεταγενέστερα-  σημεία αναφοράς  για την  ιστορία  του λεγόμενου “‘χαμένου βρετανικού σινεμά”.

Ο Bond είναι ο ακρογωνιαίος λίθος των ταινιών αυτών ,στο κομμάτι της σκηνοθεσίας από τη μια και στη παραγωγή από την άλλη , αλλά τα τρία σινεφίλ δημιουργήματα του απογειώνονται με τη συνεργασία και την παρουσία της Arden που εκτός από πρωταγωνίστρια στο Separation έγραψε και τα  σενάρια των άλλων δύο ταινιών. Όπως έχει χαρακτηριστικά ειπωθεί,  αν ο Bond σκηνοθέτησε  τα έργα εξωτερικά,  η Arden τα σκηνοθέτησε ενδόμυχα.

Για την ακρίβεια, τα αυτοβιογραφικά στοιχεία που διέπουν τις ταινίες είναι τόσο έντονα που φορτίζονται συναισθηματικά  στην θέαση τους.  Εύκολα  μπορεί κάποιος   να καταλάβει γιατί ο Bond συσχέτισε τις  ταινίες  με τον πόνο του θανάτου της. Πουθενά αυτό δεν είναι πιο έκδηλο από το  Separation  που αν και κανείς από τους χαρακτήρες της ταινίας  δεν κατονομάζεται, η   Arden είναι η απόλυτη πρωταγωνίστρια. 

Το Separation  είναι η ιστορία της μεσήλικης  Jane,  της οποίας ο γάμος και  η μεταβαλλόμενη διανοητική  της κατάσταση  θα την οδηγήσουν σε κατάρρευση.  Η ηρωίδα  περιφέρεται  σ’έναν επίπλαστο κόσμο όπου ο νέος σε ηλικία εραστής της θα την κάνει να νιώσει όπως τότε στη παιδική της ηλικία,  από την άλλη, ο πρώην άντρας της είναι επίσης και ο ψυχίατρος της, ενώ όλες οι ομοιοπαθούσες ανώνυμες γυναίκες του cast  (σε αυτή την  ‘ νέα διάσταση της αγάπης’),  δείχνουν να αποτελούν επέκταση του χαρακτήρα της. 

Το  έργο δομείται με ένα άκρως τεχνικό, επινοητικό  και χιουμοριστικό στυλ, στηριζόμενο παράλληλα στο εξαιρετικό μοντάζ , για να αποκαλυφθεί στον θεατή κομμάτι -κομμάτι το παρελθόν, το παρόν και  το μέλλον της ηρωίδας.  Η επιβλητική ασπρόμαυρη  φωτογραφία της   Aubrey Dewar απεικονίζει  ατμοσφαιρικά  το μουντό και σκιερό   Λονδίνο στα τέλη  της δεκαετίας του 60, κάνοντας ένα μοναδικό παραλληλισμό με τον ψυχικό κόσμο της πρωταγωνίστριας του έργου .

Χαρακτηριστικό γνώρισμα   της ταινίας είναι η μουσική  από το δημοφιλές  βρετανικό συγκρότημα  “ Procul Harum “, καθώς και από τον υποτιμημένο ακόμα και σήμερα  Stanley Myers  που θα συνεργαστεί αργότερα με τον Nicholas Roeg. Τέλος , τα έγχρωμα  οπτικά εφέ του διάσημου  Βρετανού καλλιτέχνη Mark Boyle (προβαλλόμενα  πάνω στο γυμνό  σώμα της ηρωίδας),   είναι μια ακόμα σκηνοθετική  επιλογή του  Bond που  θα δώσει στην ταινία ένα στυλίστικό αποτέλεσμα , που προσομοιάζει με κινηματογραφικές Αvant-Garde επιρροές , καθώς και στο  New Wave σινεμά στις  αρχές  του 60.  Η αφίσα μάλιστα για την προώθηση  της ταινίας  το 1967 έγραφε:

 ‘ Στην παράδοση της «Persona», του «Accident», του «Blow-Up», τώρα απ’την Αγγλία – το «Separation» – Μια νέα διάσταση της Αγάπης ’. 

Η σκηνοθεσία του Bond   ναι μας  θυμίζει ταινίες  των  Bergman, Losey και Αntonioni (εύκολα  μπορεί να προσθέσει  κανείς το 8 1/2 του Fellini, το Τελευταία Χρονιά στο Marienbad  του Resnais  και το Alphaville του Godard),  αλλά αυτό που κάνει το Separation μοναδικό και άξιο αναφοράς δεν είναι  μόνο η   φόρμα του , αλλά το υποκειμενικό του περιεχόμενο -  ένα περιεχόμενο διαμορφωμένο από ένα αντισυμβατικό και πρωτοπόρο  γυναικείο μυαλό.   Στο κινηματογραφικό της ντεμπούτο, η  Arden  γράφει και ερμηνεύει την ιστορία ενός  χωρισμού και θα δώσει την  ευκαιρία να ακουστεί  για πρώτη φορά  στο Βρετανικό σινεμά,  η φώνη μιας πρώιμης φεμινίστριας , ήδη διακεκριμένης  μέσα από το θέατρο  αλλά και τη πολιτική  για τα φεμινιστικά και αντι-ψυχιατρικά της πιστεύω.

 Ως αποτέλεσμα, το  Separation   αναπτύσσεται από την  προσωπική εξερεύνηση της Arden  για την ίδια τη φύση της, και πως αυτή επηρεάζεται από τους εξωτερικούς παράγοντες. Άλλωστε κάποιος μπορεί να επιχειρηματολογήσει πως οι ταινίες με επιρροές απο το  New Wave σινεμά έχουν να κάνουν πιο πολύ με συναισθηματικές και ψυχολογικές καταστάσεις, παρά με αυστηρά δομημένες  ιστορίες. 

Βλέποντας την ταινία  εκ των υστέρων, κάποιος μπορεί  να καταλάβει γιατί  όταν το  Separation βγήκε στις αίθουσες  παρερμηνεύτηκε από το κοινό , κατακρίθηκε από κριτικούς,  καθώς και  αποσύρθηκε από Κινηματογραφικά φεστιβάλ   (Cork Film Festival  της Iρλανδίας 10 λεπτά πριν την προβολή της).   Ως γνήσια ίσως Αvant-Garde ταινία  που ήταν δύσκολο να ταξινομηθεί ,  αποτελεί  25 χρόνια μετά  μια τέλεια σύνθεση φόρμας και περιεχομένου,  που καλείται να πάρει τη θέση της  στη ιστορία του πρώιμου φεμινιστικού  Βρετανικού και Ευρωπαϊκού σινεμά. 

The post Separation(1967) appeared first on screeneye.gr.

Πολεμικό δράμα του Γιασούζο Μασουμούρα, Ιαπωνία 1966

Γράφει η Ελένη Πριμικήρη

Ο λόγος που ο «Κόκκινος Άγγελος» ανήκει στις κορυφαίες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου, δεν βρίσκεται στα πλούσια αντιπολεμικά του μηνύματα, αλλά στο τρόπο που ο Γιασούζο Μασουμούρα χειρίζεται την πρωταγωνίστρια του, ως ιέρεια της ζωής και του θανάτου. Όπως ο τίτλος της ταινίας υποδηλώνει, η κεντρική ηρωίδα δεν είναι μια ακόμη ηρωική νοσοκόμα, όπως αυτές του ερυθρού σταυρού, αλλά ένας βαμμένος στα κόκκινα άγγελος, κόντρα στο σκούρο μονόχρωμο wide-screen του 2ου Κινεζό-Ιαπωνικού πολέμου.

Στα πρώτα λεπτά της ταινίας και κατά την διάρκεια της 1ης νυχτερινής βάρδιας, η Σακούρα Nίσσι θα πέσει θύμα βιασμού από τον ασθενή, που η ίδια νωρίτερα έχει περιθάλψει, ενώ οι υπόλοιποι άντρες του θαλάμου, θα τη πιέζουν πάνω στο νοσοκομειακό κρεβάτι. Στη συνέχεια θα αναγκαστεί με την σειρά της,  να πιέσει   ενάντια  στο  φορείο,  τον τραυματία πολέμου που χωρίς αναισθητικό,  μετάγγιση αίματος, ή ειδικά εργαλεία, θα υποστεί έναν απάνθρωπο ακρωτηριασμό. O παραλληλισμός ανάμεσα στις δύο σκηνές (βιασμού και ακρωτηριασμού) δεν είναι τυχαίος, καθώς σε όλη την διάρκεια της ταινίας, ο Μασουμούρα παραθέτει αριστουργηματικά το συγκρουόμενο δίπολο του σεξ και του πολέμου.

Η ταινία έχει επεισοδιακή δομή, ενώ η δράση της επικεντρώνεται σε τρία διαφορετικά μέρη όπου η προσωπική (σεξουαλική και ερωτική) ζωή της αγγελικής νοσοκόμας θα συγχωνευτεί με την ιατρική της υπηρεσία στο πεδίο της μάχης και του πολέμου. 

Μετά  τον  βιασμό της η  Νίσσι δέχεται να  ικανοποιήσει σεξουαλικά τον τραυματία  του στρατιωτικού  νοσοκομείου που έχει χάσει και τα δυο του χέρια, προσπαθεί να σώσει  την  ζωή του  βιαστή της που θα βρεθεί  στα χέρια της  βαριά τραυματισμένος,  και τέλος   ερωτεύεται   τον  ανίκανο σεξουαλικά  γιατρό Οκάβε, εθισμένο στην μορφίνη και το αλκοόλ.

 Για το ρόλο της «υπεράνθρωπης» Σακούρα Νίσσι, ο πρωτοπόρος σκηνοθέτης επιλέγει ακόμα μια φορά την υπέροχη Αγιάκο Γιακαό, την ηθοποιό που χρησιμοποίησε σε κεντρικούς γυναικείους ρόλους σε πάνω από 12 ταινίες του. Στη ταινία «Ιρεζούμι» (Τατού) της ίδιας χρονιάς, θα δώσει μια ακόμη σοκαριστική ερμηνεία, ως την απαχθείσα κόρη πλουσίου, (ρόλος που μπορεί άνετα να συγκριθεί με αυτόν του Κόκκινου Άγγελου), που εξαναγκάζεται να οδηγηθεί στην πορνεία, αφού πρώτα στιγματιστεί με μια τεράστια αράχνη τατουάζ στην πλάτη. Κάτω από την ψυχολογία της «γυναίκας – αράχνης», η γκέισα εκδικείται τους εραστές της, όταν στο τέλος κάθε σεξουαλικής πράξης, η αράχνη θα ζωντανέψει για να τους κατασπαράξει.

Και στις δύο ταινίες, η ηρωίδα τοποθετημένη ανάμεσα σε σεξουαλικά πεινασμένους άντρες, θα καταφέρει να ανατρέψει την σεξουαλική δυναμική σε ενεργό πράξη: δολοφονική για την γκέισα, ανιδιοτελή για την Νίσσι. Στο  «Ιρεζούμι», η αράχνη τατουάζ του τίτλου, υποδηλώνει όχι μόνο μύηση σε μια ζωή σεξουαλικών υπηρεσιών, αλλά και μια μη ανθρώπινη μεταμόρφωση σε ένα θηλυκό, αχόρταγο για αρσενική δύναμη, τέρας. Στον «Κόκκινο Άγγελο», χωρίς τατουάζ και φτερά αγγέλου στην πλάτη, ο τίτλος είναι από μόνος του αρκετός για να χρωματίσει την ηρωίδα με αγάπη και δύναμη, που κανείς άλλος επίγειος χαρακτήρας του Μασουμούρα δεν φτάνει.

Ο πόλεμος για τον Μασουμούρα και σεναριογράφο Ριόζο Κασαχάρα, είναι αυτός που θα  σακατέψει τους άντρες σε τέτοιο βαθμό, που ούτε η άνευ όρων αγάπη δεν μπορεί να τους βοηθήσει- αλλά αντιθέτως τους καταδικάζει και από πάνω . Και οι τρεις “εραστές” της ηρωίδας, θα βρεθούν αντιμέτωποι με τον θάνατο (η Nίσσι είναι καταδικασμένη να χάσει αυτούς που πάνω απ’ όλα επιθυμεί να κρατήσει στην ζωή), ενώ η πολεμική επιδρομή την βρίσκει τη μόνη διασωθείσα.  Προάγγελος ζωής αλλά και θανάτου, η ηρωίδα  θα καταλήξει να ενσαρκώσει  και τα δύο. 

Στο πνεύμα που διέπει τον  «Κόκκινο  Άγγελο»,  ένας από τους εραστές της  γκέισας εξηγεί: “έτσι κι αλλιώς, η σχέση μεταξύ των δύο φύλων, είναι μια πάλη μέχρι θανάτου”. Το εύλογο ερώτημα που διακατέχει  την ταινία Ιρεζούμι ‘είναι το τατουάζ-στίγμα του άντρα καταπιεστή υπαίτειο  των  θανάτων ή η ίδια η γυναίκα;’  έρχεται στο νου:  Ποιος φταίει για τον θάνατο των τριών αντρών;  ο πόλεμος ή η σαρκική  επαφή  με έναν θανατηφόρο άγγελο;  Η Νίσσι κατηγορεί τον εαυτό της  αλλά ο  θεατής  καλείται  να δώσει τη δική του απάντηση .

The post Κόκκινος Άγγελος Red Angel appeared first on screeneye.gr.