Τα εμπόδια προς τη γη της επαγγελίας στο προσκήνιο δύο ταινιών για το προσφυγικό στο ΦΝΘ

Ανταπόκριση από το Φ. Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης

Δέσποινα-Ηλέκτρα Βούλγαρη

Το ερωτηματικό στον τίτλο της θεματικής ενότητας “πρόσφυγες: απόδραση προς την ελευθερία;” συνοψίζει το περιεχόμενο των ταινιών για το προσφυγικό ζήτημα που παρουσιάζονται αυτές τις ημέρες στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονικης κερδίζοντας την προσοχή του κοινού και γεμίζοντας τις σκοτεινές αίθουσες. Ο κινηματογραφικός φακός στρέφεται στην προσωπική ιστορία, στα εμπόδια για το δρόμο προς την απόδραση, αφήνοντας μετέωρο το ερώτημα αν έρχεται η ελευθερία.

Στην ταινία “Εγώ είμαι το Δουβλίνο” ο βασικός χαρακτήρας, ο Αχμέτ είναι μία από τις χιλιάδες περιπτώσεις Δουβλίνου, πρόσφυγας δηλαδή που υπάγεται στον Κανονισμό του Δουβλίνου και μπορεί να ζητήσει άσυλο μόνο στην ευρωπαϊκή χώρα που πρωτοεισέρχεται και δίνει για πρώτη φορά δαχτυλικά αποτυπώματα για την ευρωπαϊκή βάση δεδομένων Eurodac. Ο Αχμέτ εγκατέλειψε τη Σομαλία, κατάφερε να φτάσει με σκάφος στο νησί Λαμπεντουζα της Ιταλίας, η οποία του αρνήθηκε χορήγηση ασύλου. Την ίδια τύχη είχε και στη Φινλανδία, ενώ τώρα βρίσκεται στη Σουηδία και προσπαθεί με κάθε τρόπο να αποκτήσει τα πολυπόθητα χαρτιά και να παραμείνει στη σκανδιναβική χώρα.

Το ντοκιμαντέρ ξεκίνησε από μία ταινία ταινία μυθοπλασίας, φτιαγμένο συλλογικά από μία ομάδα σκηνοθετών που ζουν στη Δανία, για τη δύσκολη πραγματικότητα των προσφύγων που περνούν χρόνια αναμονής για να βρουν άσυλο. Η έλλειψη δομής, η αμηχανία της αφήγησης το κάνουν αυτό εμφανές και η κάμερα καταλήγει να ακολουθεί την καθημερινότητα του Αχμέτ, τη μάχη με τη γραφειοκρατία, τη ψυχολογική εξουθένωση των έξι χρόνων που χρειάστηκαν για να κάνει μία νέα αρχή. Στόχος είναι η περιγραφή του γολγοθά των χιλιάδων προσφύγων που βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε ευρωπαϊκές χώρες. “Χωρίς τις κάμερες, δεν υπάρχει βοήθεια” υποστηρίζει κυνικά ο πρωταγωνιστής και χρησιμοποεί την κινηματογραφική αποτύπωση της ιστορίας του ως όπλο για την ελευθερία, αποδεικνύοντας την ανεπάρκεια του συστήματος να αντιμετωπίσει το σύγχρονο πρόβλημα της μετανάστευσης.

Η ταινία “Πλωτό ξενοδοχείο Ευρώπη” μας μεταφέρει στο 1992, στα κανάλια της Κοπεγχάγης, όπου έφτασε ένα τεράστιο πλοίο με πρόσφυγες από τον πόλεμο στη Βοσνία-Ερζεγοβινη. Το Flotel Europa έγινε το προσωρινό τους σπίτι μεχρι να βγει απόφαση για τις αιτήσεις χορήγησης ασύλου που είχαν καταθέσει. Ο σκηνοθέτης Βλάντιμιρ Τόμιτς ανασυνθέτει τις αναμνήσεις του και περιγράφει την εμπειρία του ως δωδεκάχρονος έφηβος στο πλοίο, που έζησε δύο χρόνια με τη μητέρα και τον αδερφό του.

Χρησιμοποιώντας προσωπικό αρχειακό υλικό σε VHS, που έστελναν τότε οι πρόσφυγες στις οικογένειες του, αφηγείται την ανιαρή καθημερινότητα, τις δύσκολες συνθήκες στον ασφυκτικό χώρο του πλοίου, διανθίζοντας την προσωπική του αφήγηση με λεπτομέρειες από την εφηβεία του, διατηρώντας έναν ευαίσθητο τόνο. Οι νέοι του φίλοι, ο πρώτος του έρωτας, οι εξορμήσεις στην πόλη, τα πρώτα ακούσματα της ροκ μουσικής, συνέβαιναν όλα κανονικά σε μία μικορκοινωνία με αβέβαιο μέλλον. Η αφέλεια και η περιέργεια της εφηβείας βρίσκεται σε αντίθεση με τα άσχημα νέα απο την πατρίδα, τη διαρκή αναμονή, το φόβο και την ανησυχία των μεγαλύτερων. Με αυτο τον τρόπο η ταινία λειτουργεί περισσότερο ως προσωπική κατάθεση και λιγότερο ως ταινία τεκμηρίωσης, δίνοντας όμως στοιχεία για μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να φανταστεί ο σύγχρονος άνθρωπος, τον ξεριζωμό και την προσωρινή κράτηση σε απίθανες συνθήκες.