Επιμέλεια αφιερώματος Ιάκωβος Γωγάκης

Τον είχα συναντήσει για πρώτη -και τελευταία- φορά το καλοκαίρι του 2013, στο αεροδρόμιο Μάρκο Πόλο , ένα 24ώρο προτού ανοίξει την αυλαία του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, ως ο 70ος Πρόεδρος του Διαγωνιστικού Τμήματος.

Φόραγε – όπως πάντα- φουλάρι, γραβάτα και το αγαπημένο του καπέλο, καθισμένος πάνω σε αναπηρικό καροτσάκι, το οποίο κύλαγε ο ίδιος. Τότε δεν έπασχε από καρκίνο( ήταν η αιτία του θανάτου του στα 77 του χρόνια), αλλά η ακινησία, οφειλόταν σε τρεις ανεπιτυχείς χειρουργικές επεμβάσεις για να αποκατασταθεί η κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου.
Απογοητεύτηκε, γιατί ήξερε πως δεν θα μπορέσει να υλοποιήσει ένα ακόμα πομπώδες έπος,που ήταν κι ο διακαής του πόθος, όπως ήταν “ Ο Τελευταίος Αυτοκράτορας” των 9 Όσκαρ . Η ακινησία δεν τον εμπόδισε, από το να ταξιδεύει στις μεγάλες διοργανώσεις και να δημιουργήσει μια άτυπη συνέχεια της ταινίας “ Ονειροπόλοι”, το “ Me and You”, όπως κι έγινε.

“Οι πρώτες μου ταινίες είναι η ιστορία της ζωής μου”

Ο Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, γιος ενός φημισμένου Ιταλού ποιητή, διάβαζε μετά μανίας τα συγγράμματα του φιλοσόφου Αντόνιο Γκράμσι κι αργότερα του Μαρξ. Ο πρώτος τον οδήγησε στον δεύτερο, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά. Ήταν στα νιάτα του μέλος του κομμουνιστικού κόμματος της Ιταλίας και τις πολιτικές του πεποιθήσεις τις αποτύπωσε κινηματογραφικά από την αρχή της καριέρας του (Πριν την Επανάσταση, Partner, Ο Κομφορμίστας) και παρέμεινε συνεπής στις ιδέες του, μέχρι τη σημερινή μέρα, που έφυγε από τούτο τον κόσμο, μολονότι δήλωνε απογοητευμένος από τους πολιτικούς.

Οι ιδεολογικοί του αντίπαλοι, τον κατηγορούσαν, ότι ενώ δηλώνει μαρξιστής, οι ταινίες του στηρίζονταν σε μυθικούς προϋπολογισμούς ( όπως το “1900″… “Ο Τελευταίος Αυτοκράτορας” δε, ήταν από τις ακριβότερες παραγωγές εκείνης της εποχής, ξεπερνώντας τα 23 εκατομμύρια δολάρια, με χρήματα όμως που προέρχονταν κι από το κινέζικό καθεστώς ). Ήταν η μία όψη της αλήθειας. Ο Μπερτολούτσι στηριζόταν στις λιτές παραγωγές και μέχρι  τις αρχές του ‘90, συνδύαζε το ριζοσπαστικό σινεμά με τρόπο θελκτικό προς της μάζες. Η κινηματογραφική βιομηχανία, του το ανταπέδωσε. Υλοποίησε τη θεωρητική άποψη του Γκράμσι, οτι η ιταλική πολιτιστική κληρονομία και τα δεινά των ανθρώπων στο βιομηχανικό κόσμο, οφείλουν να διαδοθούν.

Ο Μπερτολούτσι εργάστηκε και στην ιταλική τηλεόραση( 2 ντοκιμαντέρ και 2 ημιτελείς ταινίες).
Στις ταινίες του, οι  ήρωες δεν καταγράφονταν με βάση το “ εγώ τους ” αλλά ακόμα κι όπου ίσχυε αυτό,  οι προσωπικότητες και τα θέλω τους διαμορφώνονται από τις ταξικές ανισότητες κι από τις κοινωνικές συνθήκες. Ακολούθησε κατά γράμμα το σινεμά του αγαπημένου του νεορεαλιστή Βισκόντι, όπου τα μακρινά πλάνα, αποτυπώνουν το κοινωνικό πλαίσιο και τα κοντινά… το συναίσθημα. Το είδαμε να συμβαίνει έντονα,  ακόμα και στο “Amore e rabbia” του 1969,  στον τόπο του ακραίου υλισμού, όπως είναι η Νέα Υόρκη. Οι νέοι κάθε εποχής αποτελούν το βασικό του θέμα. Αποτελούν την ελπίδα, αλλά και τα θύματα ενός κόσμου που διαμορφώνεται από τις συνθήκες και λιγότερο από τα μεμονωμένα πρόσωπα.

Ένα χρόνο αργότερα στην “ Στρατηγική της Αράχνης” (σε κείμενο Μπόρχες) αποτυπώνει το όραμα του και τις αξίες του, που καθορίζουν κι αργότερα το σινεμά του, για τη συλλογική μας φύση και την αλληλεγγύη. Ο φυσικός φωτισμός από τον τεχνικό είναι ευφυέστατος, φυσικό φως για τους φτωχούς αγρότες, τεχνικό φως για τους πλούσιους.  Οι σεξουαλικές σχέσεις είναι υπαρκτές στο σύνολο της φιλμογραφίας του και διαθέτουν επίσης κοινωνικοπολιτικά χαρακτηριστικά. Η μουσική έπαιζε καθοριστικό ρόλο στον συναισθηματικό κόσμο των ηρώων του, συνεργαζόμενος με τους κορυφαίους μουσικούς, όπως ήταν ο Μορικόνε, ο Πιτσιόνι, ο Σακαμότο, ο Ντελερού.

Ζούσε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του, σε ένα νεοκλασικό σπίτι στη συνοικία Τραστέβερε της Ρώμης. Η ” αιώνια πόλη”, ήταν  το σημείο του  αναφοράς για να τονίσει με το φακό του, το δράμα της εργατικής τάξης, στο χάος της μεταπολεμικής Ιταλίας.
Δεν του άρεσαν γενικότερα οι αλλαγές και στα φιλμ του, διατηρούσε σχεδόν πάντα την ίδια ομάδα συνεργατών.
Στην προσωπική του ζωή αντιθέτως, πέρασε μέσα από θυελλώδεις σχέσεις, κρυφές και φανερές.

Πριν τον πρώτο του γάμο με την με την Μαρία Πάολα Μάινο (κράτησε πέντε χρόνια μέχρι το 1972), είχε σχέση με την ηθοποιό Αντριάνα Άστι, ενώ την Μάινο την αντικατέστησε με την κομψή βρετανίδα σεναριογράφο, Κλερ Πέπλοου., την οποία γνώρισε από τον Μικαλάντζελο Αντονιόνι. Ήταν μαζί για 40 χρόνια.

Το γεγονός οτι μέχρι το 1978 είχε διάφορες ερωτικές ιστορίες, αλλά και η διφορούμενη αποτύπωση του γυναικείου φύλου στις ταινίες του, τον έβαλε στο μάτι του κυκλώνα, χαρακτηριζόμενος από τους -έτσι κι αλλιώς-επικριτές του, ως σεξιστή,
“ Το Τελευταίο Τανγκό στο Παρίσι” κι ο ρόλος που επιφύλασσε  στην Μαρία Σνάιντερ, εξακολουθεί να διχάζει κοινό και κριτικούς. Το βίντεο που κυκλοφόρησε το χειμώνα του 2016, με μια συνέντευξη του Μπερτολούτσι να δηλώνει πως η σκηνή βιασμού της Σνάιντερ, δεν είχε την απόλυτη συναίνεσή της , άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου -που δεν έχουν τελειωμό- των σεξουαλικών σκανδάλων στην έβδομη τέχνη.

Η δημιουργία μπορεί να κρίνεται ξεχωριστά από τα πάθη του προσωπικού βίου των ανθρώπων; Πιστεύουμε ναι κι ο Μπερτολούτσι είναι ένας από τους μετρημένους στα δάχτυλα θεμελιωτές του κινηματογραφικού μέσου, από μια πολιτική ματιά.

The post Το δικό μας ” αντίο” στον Μπερνάρντο Μπερτολούτσι appeared first on screeneye.gr.

 «Οι ταινίες με κρατούν ζωντανό»

Ο 72χρονος Bernardo Bertolucci επέστρεψε μετά από δέκα χρόνια απουσίας, με μία ταινία αφιερωμένη.. στους νέους!

Γράφει η Ναταλία Αργυράκη

Με αυτή την γλυκιά και συγκινητική ταινία επέστρεψε στο σινεμά το 2012, μετά από απουσία δέκα χρόνων, λόγω προβλημάτων υγείας, ο 72χρονος Bernardo Bertοlucci. Η ταινία του σπουδαίου και αμφιλεγόμενου Ιταλού σκηνοθέτη (Το Τελευταίο Τανγκό στο Παρίσι, Ο τελευταίος αυτοκράτορας) προβλήθηκε εκτός διαγωνιστικού προγράμματος στο Φεστιβάλ Καννών εκείνης της χρονιάς. Είναι βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Niccolo Ammaniti και πρωταγωνιστούν οι ανερχόμενοι ηθοποιοί Tea Falco και Jacopo Olmo Antinori.

«Μόλις διάβασα το βιβλίο, το ερωτεύτηκα. Για μένα αυτή η ταινία ήταν μια επιστροφή στη ζωή. Όταν η ακινησία έγινε η νέα μου πραγματικότητα, πίστευα ότι οι δημιουργικές μέρες τελείωσαν για μένα. Πάλεψα πολύ για να συνηθίσω το γεγονός ότι χρειαζόμουν αναπηρική καρέκλα για να κυκλοφορήσω. Σιγά σιγά, αποδέχτηκα την κατάστασή μου και από τότε ήξερα ότι μπορώ να ξανακάνω ταινίες από διαφορετική θέση. Καθιστός αντί για όρθιος. Με αυτή την ταινία αισθάνομαι πως επέστρεψα στην ενεργό δράση και είμαι έτοιμος για μία νέα ταινία το συντομότερο» δήλωσε τότε στις Κάννες ο Bernardo Bertolucci.

Και πράγματι, παρότι μετακινείται πλέον σε αναπηρικό καροτσάκι, εμπνέεται από τη νεολαία και τα προβλήματά της και τοποθετεί στο επίκεντρο του έργου του δύο ιδιόρρυθμους εφήβους. Ο 14χρονος Lorenzo είναι ένας έφηβος που δυσκολεύεται να κοινωνικοποιηθεί. Για την ακρίβεια, δεν τα πηγαίνει καλά ούτε με την οικογένειά του. Με αφορμή μια σχολική εκδρομή, εκείνος αποφασίζει να περάσει μία εβδομάδα απομονωμένος στο υπόγειο του σπιτιού του. Η ησυχία του διαταράσσεται όταν εκεί αναζητά καταφύγιο και η λίγο μεγαλύτερη ετεροθαλής αδερφή του, Olivia, ένα άτομο με τις δικές του εξαρτήσεις και ανασφάλειες.

«Ο Βernardo είναι ο πιο υπέροχος άνθρωπος που έχω γνωρίσει. Είναι ένας καταπληκτικός σκηνοθέτης» τόνισε η 26χρονη πρωταγωνίστριά του. «Δεν έχω εμπειρία, αλλά όταν εμφανίζεσαι μπροστά του, αισθάνεσαι μια περίεργη ενέργεια. Δεν έχω βρεθεί σε άλλα πλατό, αλλά αισθάνθηκα αρμονία δουλεύοντας μαζί του. Είναι μοναδικό συναίσθημα. Είναι κάτι που μπορεί να συμβεί μία φορά στη ζωή» συμπλήρωσε ο νεαρός Jacopo που έκανε σε αυτή την ταινία την παρθενική του εμφάνιση στην μεγάλη οθόνη.  Όταν ρωτήθηκε ο Bertollucci πώς κατάφερε να μπει στην ψυχολογία των νεαρών ηρώων, απάντησε: «Ίσως σταμάτησα να μεγαλώνω από ένα σημείο και μετά! Επιπλέον, με βοήθησε πολύ το βιβλίο. Είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο, όλα περνούν μέσα από τη ματιά του Lorenzo. Μετά προσθέσαμε κι εμείς κάποια πράγματα. Το μόνο που δεν μου άρεσε ήταν το τέλος. Στο βιβλίο η ηρωίδα πεθαίνει, κι εγώ έπεισα τον συγγραφέα πως στο δικό μου έργο, και οι δύο θα μείνουν ζωντανοί και θα βγουν μαζί στο φως», εξήγησε ο σκηνοθέτης.

Όταν ρωτήθηκε για τα κοινά στοιχεία της Olivia με την πρωταγωνίστριά του στο Τελευταίο Τανγκό στο Παρίσι, Μaria Schneider απάντησε: «Είναι δύο χαρακτήρες δραματικοί κι αυτό είναι κοινό. Ίσως γενικά υπάρχει κάτι κοινό σε όλες τις νέες γυναίκες που κινηματογραφώ. Στο μέλλον θα ήθελα να κάνω κι άλλες ταινίες με νέες γυναίκες, αλλά να μην είναι τόσο απελπισμένες. Το σκέφτομαι αρκετά». Τα δύο αδέρφια στην ταινία αποκτούν μία ιδιαίτερη σχέση, που δεν έχει ξεκάθαρα όρια: δεν είναι ελαφρώς φιλική, ούτε ερωτική αλλά ούτε και αδερφική. Είναι σαν δύο ξένοι που έρχονται αντιμέτωποι με την δυστυχία του κόσμου.

Το ” Εγώ κι Εσύ” απο 7/11/2013 στους ελληνικούς κινηματογράφους

The post Το ” Εγώ κι Εσύ” του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι appeared first on screeneye.gr.