Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης

Αμέσως μετά το  μαύρο καλοκαίρι του ’74 , προβλήθηκε η « Φόνισσα» για πρώτη φορά στην μεγάλη οθόνη, στο  Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στο 15^ο.

Τη  μεταφορά της κορυφαίου διηγήματος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ανέλαβε ο Κώστας Φέρρης. Προσέγγισε πιστά τα βάσανα της μαντηλοφορεμένης χήρας  ( Φραγκογιαννού), την  παραφροσύνη της και τις εγκληματικές της πράξεις, να σκοτώνει παιδιά, γένους θηλυκού, ενώ απεικόνισε με διαύγεια πληθώρα χαρακτήρων, του οικογενειακού της περίγυρου και των χωρικών, της μικρής κοινότητας που διαβιούσε. Βουητά της φύσης, κελάηδισμα πουλιών, ο ήχος του μπουζουκιού σε μια καταπληκτική σκηνή με την κεντρική ηρωίδα- την ερμηνεύει υπέροχα η  Μαρία Αλκαίου-  να βρίσκεται σε πρώτο πλάνο. Άτολμος ίσως να τοποθετήσει ισχυρά το ζήτημα της προίκας, της αυτοδικίας , τολμηρός στην αποτύπωση της ελληνικής κοινωνίας των αρχών του 20^ου αιώνα και της –τραγικά- υποδεέστερης θέσης των γυναικών, σε μια ταινία σαφέστατα “κινηματογραφική”.

Από την άλλη , η ενδυματολόγος και σκηνογράφος Εύα Νάθενα η οποία ανέλαβε την καινούρια προσαρμογή του διηγήματος, μαζί με την σεναριογράφο Κατερίνα Μπέη,  φαίνεται να ξεκινάει από διαφορετική αφετηρία και να προσεγγίζει το διήγημα του Παπαδιαμάντη ,  παραδοσιακά μεν, μονοδιάστατα δε, αφήνοντας αμυδρά την υποψία,  ότι επιδιώκει-υπερβολικά- να συνδέσει την ανισότητα των δύο φύλων εκείνης της εποχής με τη σημερινή.

Η Φραγκογιαννού ή Χαδούλα ( Καριοφυλλία Καραμπέτη) είναι μονίμως θυμωμένη, βλοσυρή, σκυμμένη,  ταμπουρώνεται στο μοιρολόι της οργής,  ότι «είναι κατάρα να είσαι θηλυκό». Οι κόρες της, είναι  άβουλες παραδουλεύτρες που δεν βλέπουν το φως της μέρας, ενώ οι άντρες είτε είναι άβολοι- ανεπρόκοποι , όπως ο γαμπρός της ( Δημήτρης Ήμελλος) είτε είναι πονηροί και βίαιοι ( Στάθης Σταμουλακάτος). Οι αναμνήσεις-εφιάλτες από την παράδοσή της άνευ όρων σε έναν δειλό σύζυγο( έναντι μιας ισχνής προίκας) και τα βάσανα των κόρων της αλλά και τα δικά της, σαν μάνα, πεθερά και γιαγιά, την οδηγούν στην παραφροσύνη και στο έγκλημα.

Η Εύα Νάθενα υπερτονίζει  τα νοηματικά υποστρώματα του κειμένου, ακόμη και με τη  δημιουργία ενός  ασφυχτικού οπτικού πλαισίου, επικεντρωμένη διαρκώς στην κεντρική της ηρωίδα, στις πράξεις και στις αναμνήσεις της,  το πλάνο σπάνια ανοίγει προς το  βουκολικό τοπίο του νησιού, κι όταν συμβαίνει,  συνδυάζεται μονίμως με τη συννεφιά, άρτια βεβαίως δοσμένη.  Αντιθέτως,  στην ταινία του Κώστα Φέρρη, υπάρχει πλουραλισμός χαρακτήρων, υπάρχει  φως και ορίζεται ευκρινέστερα ο χωροχρόνος, μιας αγροτοποιμενικής κοινότητας, των αρχών του περασμένου αιώνα.

Ο Παπαδιαμάντης, ενδοσκόπησε  σε χαρακτήρες και δημιούργησε  παράλληλη δράση, όπως επί παραδείγματι,  όταν ο μεθυσμένος αδερφός της Φραγκογιαννούς, τη μαχαιρώνει.

Η σκηνοθέτις,  αφαιρεί πολλές από τις υπάρχουσες αναφορές του διηγήματος, κόβει και ράβει την ιστορία στα μέτρα της πρωταγωνίστριάς της, που διαθέτει τεχνικές αρετές, αλλά η επικέντρωση σε ένα και μόνο πρόσωπο, ενίσχυσε το αμιγώς θεατρικό στοιχείο της Καραμπέτη, προσέδωσε στατικότητα στο εγχείρημα  και έμειναν ανεκμετάλλευτες οι πολλές δυνατότητες των υπόλοιπων ηθοποιών.

Συμμετέχουν επίσης οι ηθοποιοί Όλγα Δαμάνη, Στάθης Σταμουλακάτος, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Μαρία Πρωτόπαππα, Έλενα Τοπαλίδου, Πηνελόπη Τσιλίκα, Γεωργιάννα Νταλάρα, Χρήστος Στέργιογλου, Δημήτρης Ήμελλος, Χριστίνα Μαξούρη, Αγορίτσα Οικονόμου, Μιχάλης Οικονόμου, Βερόνικα Δαβάκη, Νίκη Παπανδρέου, Μάνια Παπαδημητρίου, Μαρία Σκουλά, Γιάννης Τσορτέκης, Γαλήνη Χατζηπασχάλη.

Φόνισσα από την Πέμπτη 30/11 στους κινηματογράφους

The post Φόνισσα appeared first on screeneye.gr.

Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης

Tο 2007, το θεατρικό κοινό της Αθήνας αγκάλιασε με θέρμη τον ταραχώδη βίο και την άστατη πολιτεία της στιχουργού Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου (1893 – 1972). Η Νένα Μεντή -η οποία είχε προσωπικούς λόγους για να ταυτιστεί μαζί της- ανέλαβε τον αφηγηματικό μονόλογο. Ξεδίπλωσε – έμπλεη συναισθημάτων- τις οβίδιες μεταμορφώσεις της Ευτυχίας και η απήχηση της παράστασης ξεπέρασε κάθε προσδοκία, για να επαναλαμβάνεται έκτοτε συστηματικά.

Η κινηματογραφική μεταφορά της ιστορίας, ήταν απόρροια του εμπορικού κινήτρου και μόνο.

Είναι θεμιτό, αλλά όταν το σενάριο δεν εμβαθύνει, δεν εμπλουτίζεται και στηρίζεται πάνω στις δραματουργικές διαδικασίες του θεατρικού έργου-ακόμα και οι διάλογοι και η εκφορά του λόγου παρέπεμπαν στο θέατρο- τότε είναι σχεδόν ακατόρθωτο, η κινηματογραφική ματιά του σκηνοθέτη να διασώσει το κείμενο. Παρούσα είναι και η τηλεοπτική φόρμα, με την ταινία να ξεκινά και εμβόλιμα εξελίσσεται σαν μια εκπομπή τύπου “Στην υγεία μας”, με οικοδεσπότη όχι τον Σπύρο αλλά τον Φοίβο… Δεληβοριά.

Οι τρεις συγγενικοί θάνατοι που συγκλόνισαν την Παπαγιαννοπούλου( μητέρας, δεύτερου συζύγου , κόρης) αποτυπώνονται περιγραφικά, χωρίς την ύπαρξη κάποιας μικρής έστω κορύφωσης. Η πληθώρα χαρακτήρων και ηθοποιών που λένε ελάχιστες ατάκες (ο ρόλος του εφήμερου εραστή της Νίκου Αλεξίου όταν ήταν σε διάσταση με τον πρώτο της άντρα, της Μαρίκας Κοτοπούλη, της Μπέλλου, του Χιώτη, της Βλαχοπούλου… που λέει δύο ατάκες περισσότερες από τους άλλους), ενισχύουν την περιγραφική δομή της ταινίας, ενώ αιωρείται η μεταστροφή της Ευτυχίας, από μια φιλόδοξη και καπάτσα, εκκολαπτόμενη θεατρίνα, σε μια ανώνυμη στιχουργό. Ήταν άραγε μόνο ο τζόγος ο πραγματικός λόγος της τιθάσευσης των φιλοδοξιών της; Παραμένει αναπάντητο ερώτημα, όπως επίσης, δεν αναδεικνύεται η πλούσια προπαίδειά της , η μόρφωσή της και οι λογοτεχνικές της επιρροές , που ήταν το εφαλτήριο – τα χρόνια πριν τον ξεριζωμό από το Αϊδίνι το ’22-, για να γράψει στίχους, ως “γριά” -όπως την αποκαλούσαν-, από τα 50 της και μετά.

Ο σκηνοθέτης της ταινίας Άγγελος Φραντζής, κλήθηκε τελευταία στιγμή να αναλάβει τα ηνία του έργου. Εκμεταλλεύτηκε τα πλούσια τεχνικά μέσα που διέθετε, περιόρισε τις υπαρκτές περιττολογίες και σκεπτόμενος ορθά, επέτρεψε στις δύο πρωταγωνίστριες που ανέλαβαν να ενσαρκώσουν την Ευτυχία ( Κάτια Γκουλιώνη σε νεαρή ηλικία, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη σε μεγαλύτερη) και κινησιολογική ευελιξία και τη δυνατότητα του αυτοσχεδιασμού.
Οι ικανότητες των δύο ηθοποιών- ιδίως της πιο έμπειρης Καραμπέτη- να προσαρμόσουν τον ρόλο στα δικά τους μέτρα και σταθμά, θα αποδειχθούν καθοριστικές για την εν μέρει διάσωση του εγχειρήματος και την αποφυγή του φιάσκου, φωτίζοντας -στο μέτρο που το επέτρεπε το σενάριο και η δομή της ταινίας- την εξερεύνηση της περίπλοκης Ευτυχίας.
Ο Φραντζής, απέφυγε να ωραιοποιήσει την προσωπικότητα της και ανέδειξε -έστω με τρόπο παρωδιακό- την παθολογική της εξάρτησή από τον τζόγο και τον αυτοκαταστροφικό της χαρακτήρα, από την μια να κερδίζει πολλά και να τα σκορπίζει πάνω στην πράσινη τσόχα( «Εγώ δεν τρώω φαΐ, τρώω λεφτά.», όπως την ακούμε να λέει) και από την άλλη να διαθέτει το ένστικτο της αυτοσυντήρησης αλλά και μια αδυναμία να στηρίξει τις κόρες της αλλά και τον άντρα της.

Δεν την βλέπουμε να γράφει στίχους, δεν ακούμε καμία πρωτότυπη εκτέλεση, αλλά διασκευές από τις φωνές -μεταξύ άλλων- του Γιώργου Νταλάρα, της Ελεωνόρα Ζουγανέλη του Κώστα Τριανταφυλλίδη. Θυμόμαστε πως γράφτηκαν “Τα Καβουράκια” που την έφεραν σε σύγκρουση για την πατρότητά του τραγουδιού με τον Τσιτσάνη, ακούμε το πονεμένο “Δυο πόρτες έχει η ζωή”,
το Χατζιδακικό ” Είμαι αϊτός χωρίς φτερά”.

Εκτός από τις δύο πρωταγωνίστριες, ξεχωρίσαμε την ερμηνεία του Πυγμαλίων Δαδακαρίδη, ως ο πιστός δεύτερος σύντροφος της και την νοσταλγική γκεστ παρουσία της Ματθίλδη Μαγγίρα ως Ρένα Βλαχοπούλου, που στάθηκε με όλους τους τρόπους, δίπλα στις μεγάλες περιπέτειες της Ευτυχίας.

“Ευτυχία” από την Πέμπτη 19/12 στους κινηματογράφους

The post Ευτυχία appeared first on screeneye.gr.