Η Οδύσσεια

Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης

Δύο δρόμοι ανοίγονται μπροστά στον Κρίστοφερ Νόλαν, είτε να πλάσει μια επική περιπέτεια με τέρατα, ναυμαχίες και «καρφιά» για τα διαχρονικά δεινά του κόσμου είτε να δημιουργήσει μια φιλοσοφική, σύγχρονη και καυστική «Οδύσσεια». Επέλεξε τον ασφαλή δρόμο.

Αυτή η προσέγγιση κάπως τον αδικεί. Ο Οδυσσέας θα μπορούσε να αποτελεί τη σύνθεση των ανδρικών ηρώων της φιλμογραφίας του Νόλαν. Όπως στο «Memento», κατασκευάζει την ταυτότητά του· όπως στο «Inception», απειλείται από τις επιθυμίες του· όπως στο «Interstellar», επιστρέφει σε ένα παιδί που μεγάλωσε χωρίς εκείνον· και όπως ο Μπάτμαν, ζυγίζει την τάξη απέναντι στη βία. Εδώ, όμως, ο ήρωάς του είναι εύκολος και συμβατικός.

Η ταινία περίπου ξεκινά στο συζυγικό κρεβάτι του Οδυσσέα, Ματ Ντέιμον, και της Πηνελόπης, Αν Χάθαγουεϊ. Εκείνη εμφανίζεται φευγαλέα στην ταινία, χωρίς να βιώνουμε την οπτική της για την εικοσαετή απουσία του συζύγου της, την πολιορκία των μνηστήρων και τα διλήμματά της.

Ο Νόλαν παραλείπει σταθμούς του νόστου και κρατά όσους προσφέρονται για θέαμα. Ο Πολύφημος δεσπόζει ως ωμή δύναμη, οι Λαιστρυγόνες μετατρέπουν το λιμάνι σε παγίδα μαζικής βίας και η Κίρκη αποκαλύπτει τη ζωώδη λαιμαργία.

Εξαιρετικός εικαστικά είναι ο Δούρειος Ίππος, που σηματοδοτεί την πτώση της Τροίας και την αφετηρία του νόστου. Η αργοπορημένη εμφάνισή του, μέσω φλας μπακ, αποδυναμώνει τη σημασία του· θα λειτουργούσε καλύτερα ως το εναρκτήριο τραύμα.

Ο Νόλαν δίστασε να συνδέσει τον μύθο με το 2026, μέσω των πολέμων, της προσφυγιάς, της οικονομικής κυριαρχίας, της πατριαρχίας και της ατέρμονης εκδίκησης. Εδώ χρειαζόταν ένας Σπάικ Λι.

Η μαύρη Ωραία Ελένη μένει ένα σύμβολο επιφανειακό, ενώ το φινάλε ακολουθεί χωρίς φαντασία τα μονοπάτια του μύθου, όπως είδαμε να συμβαίνει και στην πρόσφατη ταινία «Επιστροφή» του Ουμπέρτο Παζολίνι. Εκεί κυριαρχούσαν ο Ρέιφ Φάινς και η Ζιλιέτ Μπινός· εδώ περισσότερο η δράση, καθώς οι Ντέιμον, Χάθαγουεϊ και Θερόν παραμένουν άτονοι.

Η Οδύσσεια από την Πέμπτη 16/7 στους κινηματογράφους