Φιόρδ

Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης

Το Φιόρδ του Κριστιάν Μουντζίου είναι μια ταινία για τα όρια. Για τα όρια της γονεϊκότητας, της θρησκευτικής πίστης, αλλά πιο πολύ για εκείνη τη λεπτή, δυσδιάκριτη γραμμή πέρα από την οποία το κράτος θεωρεί ότι δικαιούται να εισχωρήσει στον οικογενειακό ιστό. Και ο Ρουμάνος σκηνοθέτης, όπως συνηθίζει, αρνείται να μας δώσει μια εύκολη απάντηση, αν και κάπου κλείνει.

Ο Μιχάι και η Λίσμπετ, που ερμηνεύουν με απόλυτη εγκράτεια ο Σεμπάστιαν Σταν και η Ρενάτε Ρέινσβε, μετακομίζουν από τη Ρουμανία στη Νορβηγία. Της Λίσμπετ είναι ο τόπος καταγωγής της. Μεγαλώνουν τα πέντε παιδιά τους μέσα σε ένα αυστηρό χριστιανικό πλαίσιο. Η τιμωρία αποτελεί μέρος της διαπαιδαγώγησης και τα παιδιά παραδέχονται ότι κάποιες φορές οι γονείς τα χτυπούν. Από εκεί πιάνεται η πανίσχυρη νορβηγική κοινωνική πρόνοια και ξετυλίγεται μια ιστορία όπου το γράμμα του νόμου αποκτά μεγαλύτερη σημασία από την ενσυναίσθηση.

Ο Μουντζίου είναι μετρ της αμφισημίας. Όπως στην Αποφοίτηση, στο Πίσω από τους Λόφους και στο 4 Μήνες, 3 Εβδομάδες και 2 Μέρες, εκθέτει όλες τις εκδοχές και μεταφέρει την τελική κρίση στον θεατή. Εντούτοις, ποτέ δεν είναι απολύτως ουδέτερος. Και στο Φιόρδ, πολύ διακριτικά, αφήνει να διαφανεί μια αμυδρή συμπάθεια προς την προτεσταντική οικογένεια και μια μεγαλύτερη δυσπιστία απέναντι σε μια υπηρεσία που λειτουργεί ως κράτος εν κράτει (η σκηνή με τη νορβηγική σημαία να κυματίζει, όταν οι λειτουργοί του νόμου είναι βέβαιοι για την ορθότητα των αποφάσεών τους).

Παρουσιάζει —χωρίς να κρατάει ίσες αποστάσεις— και την άλλη πλευρά. Η πίστη μπορεί να είναι καταφύγιο, αλλά μπορεί να γίνει και μηχανισμός ελέγχου. Ο αυστηρός χριστιανισμός των γονέων συγκρούεται με μια αποστειρωμένη, κοσμική Νορβηγία που δείχνει να εφαρμόζει κανόνες χωρίς συναίσθημα. Ανάμεσά τους βρίσκονται τα παιδιά. Και τα παιδιά, ιδίως η υπάκουη, ήρεμη, θρησκόληπτη, χωρίς κινητό τηλέφωνο και ψυχολόγο Έλια, βρίσκει μια φίλη από την άλλη όχθη, τη Νούρα, μια καθαρόαιμη Νορβηγίδα που ασχολείται μετά μανίας,  με το κινητό της, που εκρήγνυται, αυτοτραυματίζεται και πηγαίνει σε ψυχολόγο.

Δύο πρόσωπα που, όταν εμφανίζονται στο πλάνο, δίνουν μια δυναμική όψη στην ταινία, που την είχε ανάγκη σε μεγαλύτερες δόσεις, γιατί πάνω σε αυτή τη σχέση θα μπορούσαν ακόμη πιο ισχυρά να χτιστούν τα βασικά ερωτήματα του έργου.  Ποιο παιδί είναι πιο ελεύθερο και τι είναι καλύτερο για ένα παιδί, η οικογένεια ή το κράτος;

Στην ταινία γινόμαστε μάρτυρες μιας πραγματικότητας ξένης βάσει του ελληνικού γίγνεσθαι, με την κοινωνική πρόνοια στη χώρα μας να είναι απούσα, γιατί το δικό μας κράτος και το ασφυκτικό ελληνικό οικογενειακό πλαίσιο την παραγκωνίζουν. Ο Μουντζίου δεν βλέπει και αυτή την πλευρά της ιστορίας, αλλά καταπιάνεται με την ακραία εκδοχή της κρατικής παρέμβασης.

Ο Σεμπάστιαν Σταν και η Ρενάτε Ρέινσβε αφήνουν στην άκρη τους ερμηνευτικούς εντυπωσιασμούς. Υποτάσσονται στη λιτή σκηνοθετική γραμμή.

Φιόρδ από την Τετάρτη 19/8 στους κινηματογράφους