Επιμέλεια αφιερώματος:  Ελίνα Τραϊφόρου

Ξεκινώντας ένα αφιέρωμα για τον Κεν Λόουτς, δεν μπορείς παρά να αναφέρεις το γεγονός,  πως  -μαζί με τον Μάιλ Λι- αποτελεί την μεγαλύτερη  ζωντανή παρακαταθήκη του βρετανικού σινεμά με εκατοντάδες βραβεία στο ενεργητικό του. Μάλιστα,  το “Κες”  ψηφίστηκε από το BFI ως η έβδομη σημαντικότερη βρετανική ταινία του 20ου αιώνα. Δεν είναι τυχαίο,  ότι μέχρι  και ο Κριστοφ Κισλόφσκι είχε δηλώσει, πως το “Κες” είναι από τις αγαπημένες του ταινίες όλων των εποχών.

Ο Κεν Λόουτς γεννήθηκε το 1936 στο Γουόρικσαρ και σπούδασε Νομική στην Οξφόρδη. Παράλληλα,  εκείνη την περίοδο ασχολήθηκε με την υποκριτική και το θέατρο. Ίσως λόγω και της τριβής του με το θέατρο,   συμβουλεύει -ακόμα και τώρα- επίδοξους σκηνοθέτες να ξεκινήσουν την καριέρα τους παρόμοια,  ισχυριζόμενος οτι “μπορείς να μάθεις να δουλεύεις με τους ηθοποιούς μόνο όταν δεν κρύβεσαι πίσω από την κάμερα”.

Στη συνέχεια ασχολήθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα με τηλεοπτικές παραγωγές και συνεργάστηκε εκτενώς με τον Τόνι Γκάρνετ  προσπαθώντας από τότε ακόμη να μιλήσει για τα προβλήματα της εργατικής τάξης στη Βρετανία. Χαρακτηριστική ταινία από την περίοδο αυτή είναι  το “Cathy Come Home” (1966) όπου ο σκηνοθέτης μιλάει ανοιχτά για τους άστεγους, την ανεργία και τις εκτρώσεις.

Εκτός από τον Γκάρνετ συνεργάζεται και με αρκετά άλλα άτομα ανάμεσα στα οποία είναι ο Τζιμ Άλεν στο σενάριο, η Ρεμπέκα Ο Μπράιαν στην παραγωγή  και στην πιο πρόσφατη περίοδο, με τον Πολ Λάβερτι στο σενάριο .

Ο ίδιος αναφέρει: “Το να εκτιμάς τους ανθρώπους είναι η λέξη κλειδί… Δουλεύω με εκπληκτικά άτομα και αν έβγαζες έναν έξω από το κάδρο δεν θα γινόταν (η ταινία)… Ήμουν τυχερός… και οι γύρω μου, με εμπιστεύτηκαν κι εγώ προσπάθησα εξίσου το ίδιο. Κι έπειτα αναπτύσσεις μια κοινή συμπεριφορά,  όπου δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνεις τα βασικά ξανά και ξανά γιατί πλέον υπάρχει μια κατανόηση μεταξύ σας”.

 Το 1971 σκοτώνεται σε τροχαίο ο 5χρονος γιος του, με αποτέλεσμα να αποσυρθεί για ένα χρονικό διάστημα από το σινεμά.

 «Χάσαμε ένα παιδί και τότε όλη η προσωπική σου… όλα όσα έχεις,  συγκεντρώνονται σε αυτή την απώλεια. Δεν έχεις συναισθηματικό χώρο,  ή δύναμη να κάνεις τίποτα,  παρά μόνο να θρηνήσεις, και είναι μια μακρά διαδικασία».

Όταν επιστρέφει και πάλι στην τηλεόραση, πολλές από τις παραγωγές του θα μείνουν στο ράφι και θα λογοκριθούν. Γύρω στα μέσα της δεκαετίας του 80,  σκέφτηκε να παρατήσει τελείως την κινηματογραφική του καριέρα και να ασχοληθεί με τη δικηγορία. Aλλά το 1990 με το “Hidden Agenda” κερδίζει το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής των Καννών. Θα ακολουθήσουν και άλλα βραβεία ανάμεσα στα οποία και ο Χρυσός Φοίνικας για το “Γη και Ελευθερία”,  για να εκτιναχθεί η δημοφιλία του Λόουτς,  στα ύψη μέχρι και σήμερα, κερδίζοντας το 2016 τον δεύτερο Χρυσό Φοίνικα της καριέρας του( το 2016), με το κοινωνικό δράμα “ Εγώ ο Ντάνιελ Μπλέικ”.

Όμως,  ποια είναι τα χαρακτηριστικά της κινηματογραφίας του,  που σφραγίζουν το ιδιαίτερο στιλ του;

Καταρχήν η θεματολογία του.

Από το “Cathy Come Home” μέχρι το “Εγώ, ο Ντάνιελ Μπλέικ”, ο Λόουτς καταπιάνεται με τις ζωές των ανθρώπων της εργατικής τάξης, τη φτώχεια, την φθορά του κράτους, την  κοινωνική πρόνοια, μέσα από τα μάτια του κοινωνικού ρεαλισμού. Ξεκινώντας από τη Θάτσερ και τον Ρίγκαν,  για να καταλήξει να ασκήσει κριτική στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο,  όπου η ανάπτυξη συμβαδίζει τις περισσότερες φορές με το απάνθρωπο. Με τους πρωταγωνιστές του να παλεύουν ενάντια σε ένα γιγαντιαίο αδηφάγο σύστημα μέσα σε εργατικές ενώσεις, απεργίες, και μικροεπαναστάσεις της καθημερινότητας. Ο Λόουτς στέκεται με σεβασμό μπροστά στον γολγοθά των αδύναμων- που προκαλείται κυρίως από οικονομικούς παράγοντες-  με αποτέλεσμα την κονιορτοποίηση των ονείρων για μια καλύτερη ζωή. Τα θρύψαλα όμως λάμπουν και ο Κεν Λόουτς πιστεύει στο μεγαλείο του μικρού ανθρώπου. Αρκεί να συνεχίσει να αντιστέκεται.

Το ύφος των ταινιών του,  μπορεί να χαρακτηριστεί  και ως ένα σινεμά της “συμπονετικής παρατήρησης”,  από τη στιγμή που ο σκηνοθέτης παίρνει καθαρά θέση υπέρ των αδύναμων με τη μορφή των πρωταγωνιστών του.

Ένα μέρος της (κινηματογραφικής του) δύναμης -για να “ταράξει τα νερά”- προέρχεται από πλάνα … αποστασιοποιημένης παρατήρησης, πολλά από αυτά όμως,  στηρίζονται πάνω στoν μηχανισμό του μελοδράματος : αδύνατες επιλογές, εσφαλμένες κρίσεις, συμπτώσεις, μια αίσθηση προοπτικής μέσα από τη σχέση αίτιου-αιτιατού. Ο κόσμος του Λόουτς είναι ένας κόσμος αντιθετικών πόλων και τάσσεται καθαρά υπερ της ομάδας των αθώων, των θυμάτων και της καταπίεσης.

Το είδος μάλιστα του μελοδράματος της φιλμογραφίας του χαρακτηρίζεται ως “μελόδραμα της διαμαρτυρίας” με βάση τους στόχους του,  οι οποίοι είναι, και να προκαλέσει αφύπνιση και να αμφισβητήσει τις καθιερωμένες αξίες και  να αποκαλύψει τις αδικίες, όπως επίσης  να πρωτοστατήσει στις μεταρρυθμίσεις, να πυροδοτήσει συζητήσεις… και κάποιες φορές να ενισχύσει με άμεσο τρόπο την επανάσταση”. Μπορεί δηλαδή η κάμερα του Λόουτς να κινηματογραφεί πιοαποστασιοποιημένα, αλλά ο τρόπος που εκτυλίσσεται η αφηγηματική δομή και η δράση των χαρακτήρων έχει σαφώς σκηνοθετικό υποκειμενισμό και ιδεολογική σήμανση.

Ο νατουραλισμός που αποπνέουν οι ταινίες του,  σχετίζεται με τον τρόπο που υλοποιεί το σενάριο. Η “μέθοδος Λόουτς” περιλαμβάνει τη λήψη γυρισμάτων κατά χρονολογική σειρά. Εκτός του οτι έτσι αποφεύγονται τυχόν ασυνέχειες στα πλάνα, και παρότι μια τέτοια επιλογή κοστίζει στο μπάτζετ, από την άλλη επιτρέπει στους ερμηνευτές να εκφράσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια και αυθεντικότητα τη ροή της ψυχολογίας του χαρακτήρα τους.

Επιπρόσθετα, ο Λόουτς πάντα αποκρύπτει στοιχεία της ιστορίας του σεναρίου από τους ηθοποιούς,  για να τα αποκαλύψει μόνο τη μέρα των γυρισμάτων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να καταφέρνει την ώρα της λήψης να αποτυπώσει πιο έντονα και ρεαλιστικά τις στιγμές της κορύφωσης της αφηγηματικής δραματουργίας του έργου.

“Δημιουργήσαμε μια μέθοδο όπου δεν δίνουμε όλο το σενάριο από την αρχή. Το πιο σημαντικό πράγμα για τον ερμηνευτή είναι οτι ξέρει τα πάντα για το παρελθόν του χαρακτήρα του, οπότε δεν τον εκπλήσσεις με κάτι από το παρελθόν γιατί δεν έχει κάποια χρησιμότητα. Αλλά για κάτι που δεν έχουν τον έλεγχο στο μέλλον, τότε αν υπάρχει έκπληξη … πρέπει να κινηματογραφήσεις το σοκ. Γιατί ακόμα και ο πιο ταλαντούχος ηθοποιός δύσκολα σοκάρεται δύο φορές.”

Πέραν της κινηματογραφικής γλώσσας ο Κεν Λοους είναι βαθιά αριστερός και πολιτικοποιημένος και με την προσωπική του δράση στα κοινά (Respect, Left Unity). Πρόσφατα εξέφρασε τη συμπάθειά του για τον Τζέρεμι Κόρμπιν έπειτα από μια περίοδο κριτικής στάσης απέναντι στο κόμμα των Εργατικών,  επί εποχής Τονι Μπλερ.

Το 2014 δήλωσε οτι αποσύρεται από τον κινηματόγραφο, κάτι όμως που πήρε πίσω συνεχίζοντας ακόμα και τώρα με σταθερό ρυθμό να παράγει ταινίες στα 83 του πλέον χρόνια. Ο ίδιος ισχυρίζεται οτι με το που ξυπνάει νιώθει σαν να είναι 5 χρόνια μεγαλύτερος και μόλις πίνει καφέ ο χρόνος γυρίζει ένα χρόνο πίσω. Ελπίζουμε να συνεχίζει να πίνει τον καφέ του. Ο Κισλόφσκι πάντως δήλωσε πως ευχαρίστως θα του τον έφτιαχνε. Και δικαίως.

Η Κριτική μας για την νέα του ταινία ” Δυστυχώς Απουσιάζατε” από 7/11 στους κινηματογράφους

The post Κεν Λόουτς appeared first on screeneye.gr.

Ανταπόκριση Ελίνα Τραιφόρου

Στο σκηνοθετικό του ντεμπούτο ο σεναριογράφος Έσκιλ Βογκτ κατάφερε να κερδίσει το βραβείο σεναρίου στο φετινό φεστιβάλ του Σαντανς καθώς και άλλα βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ.

Το «Στο Σκοτάδι» ξεκινά με την υποκειμενική αφήγηση της Ίνγκριντ, η οποία έχοντας πρόσφατα χάσει την όραση της φαντάζει εύθραστη και δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Με τον σύζυγό της να λείπει στη δουλειά η πρωταγωνίστρια περνά την ώρα της συνεχώς μέσα στο σπίτι, κοιτάζοντας το παράθυρο ή ακούγοντας μουσική. Συγχρόνως  διαδραματίζονται παράλληλες ιστορίες, με την αφήγηση της Ίνγκριντ πάντα παρούσα. Ο Έιναρ είναι ένας μοναχικός άντρας , εθισμένος σε πορνογραφικές ιστοσελίδες με συγκεκριμένα φετίχ και κατασκοπεύει από την απέναντι πολυκατοικία μια διαζευγμένη γυναίκα (Έλιν), επίσης μοναχική που ζει με το παιδί της. Στο παζλ αυτό προστίθεται και ο Μόρτεν, ένας παντρεμένος αρχιτέκτονας που συνάπτει ερωτική σχέση με την Έλιν.

Σταδιακά γίνεται αντιληπτό πως όλα αυτά σχετίζονται με τον υποκειμενισμό της Ίνγκριντ, φλερτάροντας μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, με τις ιστορίες να μπλέκουν αρχικά μέχρι να ξεμπλέξουν στο τέλος. Η σεναριακή ιδέα της μυθοπλασίας μέσα στη μυθοπλασία δίνει της δυνατότητα στον Βογκτ να παίξει σε πολλά επίπεδα.

Από την αρχή της ταινίας ο σκηνοθέτης εισάγει τον θεατή στον κόσμο της ηρωίδας, ακούγοντας τις σκέψεις της (υποκειμενισμός), βλέποντάς την να αντιμετωπίζει τις αλλαγές στη ζωή της λόγω τυφλότητας (ακούει μουσική, νιώθει απομονωμένη) αλλά και χρησιμοποιώντας κοντινά πλάνα (ημι-υποκειμενισμός) όταν προσπαθεί να πιει τσάι.

Αλλά ο Βογκτ δεν μένει σε αυτά τα πλάνα. Όσο περνά η ώρα αρχίζει να αποκτά άλλες διαστάσεις  ο χωροχρόνος και να μεταλλάσσονται  οι ίδιοι οι χαρακτήρες. Υπάρχουν σκηνές που το φόντο ενός πλάνου έρχεται στο προσκήνιο για να μεταμορφώσει την τοποθεσία στην οποία εξελίσσεται η δράση, όπως στη σκηνή που συνομιλεί ο Μόρτεν με τον Έιναρ σε μια καφετέρια.

Και ακόμα παραπέρα, οι χαρακτήρες αρχίζουν να γίνονται κομμάτια του ίδιου του ψυχισμού της Ίνγκριντ για να αναδείξουν τις φοβίες και γενικότερα τον εσωτερικό της κόσμο. Η πολυπλοκότητα της αφηγηματικής δομής δεν είναι παρά η αντανάκλαση, ο κατακερματισμός  του ίδιου της του εαυτού. Όταν όλα τα θραύσματα ενωθούν είναι γιατί η Ίνγκριντ αποφασίζει να αποκαλύψει και να αποκαλύπτεται.

Ο Βογκτ εύστοχα αντιπαραθέτει στην απώλεια της όρασης  ένα πλούσιο οπτικουακουστικό τοπίο. Δείχνει έτσι πως όσο κάποιος τυφλώνεται, με τις ανασφάλειες που ακολουθούν, μπορεί να ανοίξει τα μάτια του σε φαντασιακά πεδία. Το τι αισθανόμαστε και βιώνουμε είναι μια υπόθεση που δεν ταυτίζεται πάντα με τον άμεσα ορατό μας κόσμο. Γιατί πόσοι από μας καθόμασταν σε ένα λεωφορείο αλλά βρισκόμασταν κάπου αλλού;

BLIND Trailer (English sbt) from Versatile on Vimeo.

The post Στο Σκοτάδι( Νορβηγία) appeared first on screeneye.gr.

     Δράμα, του Ντάγκλας Μπακ,  103′ Η.Π.Α 2003

Γράφει η Ελίνα Τραϊφόρου

Cutting Moments

To Family portraits: a trilogy of America αποτελείται από την τριλογία των ταινιών Cutting Moments, Home και Prologue. Οι ταινίες γυρίστηκαν αρχικά για να προβληθούν αυτόνομα, όμως στην πορεια και λόγω κοινων χαρακτηριστικών ενοποιήθηκαν σε μορφή τριλογίας. Αργός ρυθμός, λιτότητα, παύσεις, δυσλειτουργικές σχέσεις στο θεματικό πυρήνα, arthouse αισθητική συμπληρώνουν τον κινηματογραφικό κόσμο του Douglas Buck. Η καταστροφή του σώματος πάντα παρούσα. Η βία ως αυτοτιμωρία, ως αναδεύουσα μνήμη που σχετίζεται με το παρόν, ως τραυματική εμπειρία. Μια βία που άλλοτε προβάλλεται στην οθόνη κι άλλοτε υπονοείται προκαλώντας τον τρόμο εντείνοντάς τον έμμεσα.

Από τον τίτλο μόνο καταλαβαίνει κανείς οτι η κυρίως θεματολογία του σκηνοθέτη αφορά την οικογένεια στην Αμερική, ενώ το αίμα στο εξώφυλλο προμηνύει κάτι σκοτεινό. Ένα τρίπτυχο ταινιών που ενώνονται μέσα από την ιδέα της αποσύνθεσης του αμερικανικού ονείρου με φόντο την οικογένεια; Ίσως, αλλά μην περιμένετε άλλο ένα American Beauty.

Στο κινηματογραφικό σύμπαν εκτιμώ τις προσπάθειες των σκηνοθετών να παρουσιάσουν κόσμους μέσα από αισθητικές που αναμειγνύουν τα είδη και τα φιλμικά ήδη. Ταινίες που δεν καλουπώνονται σε κατηγορίες και ενσωματώνουν ετερόκλητα στοιχεία. Δεν πετυχαίνει πάντα η συνταγή της μίξης απόλυτα αλλά δίχως γκρίζες ζώνες δεν μπορεί να υπάρξει καινοτομία.

Η ταινία όταν προβλήθηκε δημιούργησε αίσθηση για την γραφική αναπαράσταση της βίας στην οθόνη στο τέλος της. Αλλά εδώ δεν μιλάμε για μια συνηθισμένη ταινία τρόμου με τα κλισέ και τους τυποποιημένους κώδικές της και ας έχει κάνει τα ειδικά εφέ ο TomSavini. Η αληθοφάνεια πονάει περισσότερο ως επακόλουθο της ψυχικής αποδόμησης του ζευγαριού, ως αποτέλεσμα εσωτερικής φθοράς που παίρνει σάρκα και οστά στην κυριολεξία. Μια ταινία που ξεκινά σαν κοινωνικό δράμα και καταλήγει σε τρομακτικά μονοπάτια.

Home

Αν το Cutting Moments ήταν πιο κοντά σε ταινία gore ο Douglas Buck αποφεύγει να κινηματογραφήσει άλλο ένα σίκουελ. Χρησιμοποιώντας αφήγηση και φλασμπακ, επικεντρώνει στον άντρα, αν θεωρήσουμε οτι το Cutting Moments δίνει περισσότερο βάρος στην γυναικεία φιγούρα. Ο σκηνοθέτης μέσα από αναδρομές στο παρελθόν θέλει να συνδέσει την ιδέα της ανατροφής ενός παιδιού και της βίας ως φαύλο κύκλο επανάληψης ενώ δεν είναι τυχαίο οτι η οικογένεια στα φλασμπακ του Home θυμίζει την οικογένεια του Cutting Moments.

Prologue

Η οικογένεια πάντα στο επίκεντρο. Στην προκειμένη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με την ιστορία μιας κοπέλας που έμεινε ανάπηρη από κάποιο ατύχημα, η οποία επιστρέφει στο πατρικό της με τους γονείς καθώς και μια παράλληλη ιστορία με ένα ηλικιωμένο ζευγάρι.Όσο η κοπέλα προσπαθεί να αναζητήσει το παρελθόν , τόσο συμφιλιώνεται και εν μέρει λυτρώνεται ενώ η γυναίκα του ηλικωμένου ζευγαριού αποφεύγει να αναμετρηθεί με το παρελθόν και όταν το αποτολμά τα αποτελέσματα είναι επώδυνα και καταστροφικά.

Αν δούμε τις ταινίες σαν ένα ολοκληρωμένο έργο το goreσαν αποτύπωση της βίας στην οθόνη σταδιακά ελαττώνεται. Όπως ο Χίτσκοκ σκοτώνει την Τζάνετ Λι στο πρώτο εικοσάλεπτο του «Ψυχώ», ο Buck δείχνει την αιματοχυσία στην πρώτη ταινία. Το σοκ είναι απόλυτο και μεγαλύτερο για όσους περιμένουν άλλη μια αιματοβαμμένη σκηνή στη συνέχεια. Ο τρόμος στην σπλάτερ εκδοχή του έχει αποτυπωθεί αρχικά και δεν υπάρχει λόγος να επαναληφθεί από τη στιγμή που έχει επιτευχθεί ο στόχος της αρχικής έκπληξης σαν γροθιά στο στομάχι. Εξάλλου υπάρχει πάντα και ο τρόμος στην όψη μιας γυναίκας που φυσάει τον καφέ του άντρα της για να κρυώσει.

Ξεκινώντας από την αποξένωση, περνώντας στην οργή και τέλος στη δυνατότητα της συγχώρεσης, για τον Douglas Buck η λύση δεν είναι η εκδίκηση, η βία στη βία. Η κοπέλα στο Prologue προσφέρει ένα παιχνίδι της σε ένα κορίτσι λέγοντας

«Ήταν σαν παραμύθι… Τέλειωσε. Δεν ήξερα πως θα μπορούσε να γίνει έτσι.» Hευτυχία και στις τρεις ταινίες είναι καδραρισμένες φωτογραφίες του παρελθόντος. Κι αν στο Cutting Momentsκαι στο Home δεν υπάρχει ίχνος επανασύνδεσης με τις φωτογραφίες, στο Prologue επανέρχεται η κούκλα από την φωτογραφία για να δοθεί σ’ενα παιδί απομυθοποιημένη από τα τραύματα των εμπειριών. Το οτι κάτι ίσως έχει σωθεί από τη φωτογραφία στα μάτια ενός άλλου παιδιού δεν ξέρω αν είναι ένα φωτεινό πιθανό σημάδι αλλά μην περιμένετε και happyendσε μια τριλογία που ο Gaspar Noe χαρακτηριζει ως «απεγνωσμένη και σκληρή όπως είναι συχνά η ίδια η ζωή και όχι ο κινηματογράφος.»

The post Family Portraits: A Trilogy of America appeared first on screeneye.gr.

Ο Ολιβιέ Ασαγιάς ξεκινά γυρίσματα για τη νέα του ταινία «Sils Maria» έχοντας στο καστ ονόματα όπως Ζιλιετ Μπινος, Κριστεν Στιούαρτ, Κλοι Μόρετζ, Ντάνιελ Μπριλ, Τομ Στάριτζ, Μπράντι Κόρμπετ και Μπρούνο Γκανζ σε σενάριο του ίδιου του σκηνοθέτη. Η ταινία επικεντρώνεται πάνω στην ηθοποιό Μαρία Έντερς (Ζιλιέτ Μπινός), η οποία στοχάζεται τη ζωή και την καριέρα της, έχοντας να αντιμετωπίσει τον αδυσώπητο χρόνο και τα προβλήματα που προκαλεί η ανασφάλειά της για ένα ρόλο που έπαιξε 2 δεκαετίες πριν. Η Στιουαρτ είναι η βοηθός της, η Μορετζ μια νεαρή ηθοποιός και ο Μπριλ ένας ευυπόληπτος ηθοποιός. Τα γυρίσματα ξεκινούν τον Οκτώβριο σε Γερμανία, Ιταλία και Ελβετία.

Επιμέλεια:Ελίνα Τραϊφόρου

The post Ετοιμάζεται το «Sils Maria» από τον Ολιβιέ Ασαγιάς appeared first on screeneye.gr.