Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης

Αμέσως μετά το  μαύρο καλοκαίρι του ’74 , προβλήθηκε η « Φόνισσα» για πρώτη φορά στην μεγάλη οθόνη, στο  Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στο 15^ο.

Τη  μεταφορά της κορυφαίου διηγήματος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ανέλαβε ο Κώστας Φέρρης. Προσέγγισε πιστά τα βάσανα της μαντηλοφορεμένης χήρας  ( Φραγκογιαννού), την  παραφροσύνη της και τις εγκληματικές της πράξεις, να σκοτώνει παιδιά, γένους θηλυκού, ενώ απεικόνισε με διαύγεια πληθώρα χαρακτήρων, του οικογενειακού της περίγυρου και των χωρικών, της μικρής κοινότητας που διαβιούσε. Βουητά της φύσης, κελάηδισμα πουλιών, ο ήχος του μπουζουκιού σε μια καταπληκτική σκηνή με την κεντρική ηρωίδα- την ερμηνεύει υπέροχα η  Μαρία Αλκαίου-  να βρίσκεται σε πρώτο πλάνο. Άτολμος ίσως να τοποθετήσει ισχυρά το ζήτημα της προίκας, της αυτοδικίας , τολμηρός στην αποτύπωση της ελληνικής κοινωνίας των αρχών του 20^ου αιώνα και της –τραγικά- υποδεέστερης θέσης των γυναικών, σε μια ταινία σαφέστατα “κινηματογραφική”.

Από την άλλη , η ενδυματολόγος και σκηνογράφος Εύα Νάθενα η οποία ανέλαβε την καινούρια προσαρμογή του διηγήματος, μαζί με την σεναριογράφο Κατερίνα Μπέη,  φαίνεται να ξεκινάει από διαφορετική αφετηρία και να προσεγγίζει το διήγημα του Παπαδιαμάντη ,  παραδοσιακά μεν, μονοδιάστατα δε, αφήνοντας αμυδρά την υποψία,  ότι επιδιώκει-υπερβολικά- να συνδέσει την ανισότητα των δύο φύλων εκείνης της εποχής με τη σημερινή.

Η Φραγκογιαννού ή Χαδούλα ( Καριοφυλλία Καραμπέτη) είναι μονίμως θυμωμένη, βλοσυρή, σκυμμένη,  ταμπουρώνεται στο μοιρολόι της οργής,  ότι «είναι κατάρα να είσαι θηλυκό». Οι κόρες της, είναι  άβουλες παραδουλεύτρες που δεν βλέπουν το φως της μέρας, ενώ οι άντρες είτε είναι άβολοι- ανεπρόκοποι , όπως ο γαμπρός της ( Δημήτρης Ήμελλος) είτε είναι πονηροί και βίαιοι ( Στάθης Σταμουλακάτος). Οι αναμνήσεις-εφιάλτες από την παράδοσή της άνευ όρων σε έναν δειλό σύζυγο( έναντι μιας ισχνής προίκας) και τα βάσανα των κόρων της αλλά και τα δικά της, σαν μάνα, πεθερά και γιαγιά, την οδηγούν στην παραφροσύνη και στο έγκλημα.

Η Εύα Νάθενα υπερτονίζει  τα νοηματικά υποστρώματα του κειμένου, ακόμη και με τη  δημιουργία ενός  ασφυχτικού οπτικού πλαισίου, επικεντρωμένη διαρκώς στην κεντρική της ηρωίδα, στις πράξεις και στις αναμνήσεις της,  το πλάνο σπάνια ανοίγει προς το  βουκολικό τοπίο του νησιού, κι όταν συμβαίνει,  συνδυάζεται μονίμως με τη συννεφιά, άρτια βεβαίως δοσμένη.  Αντιθέτως,  στην ταινία του Κώστα Φέρρη, υπάρχει πλουραλισμός χαρακτήρων, υπάρχει  φως και ορίζεται ευκρινέστερα ο χωροχρόνος, μιας αγροτοποιμενικής κοινότητας, των αρχών του περασμένου αιώνα.

Ο Παπαδιαμάντης, ενδοσκόπησε  σε χαρακτήρες και δημιούργησε  παράλληλη δράση, όπως επί παραδείγματι,  όταν ο μεθυσμένος αδερφός της Φραγκογιαννούς, τη μαχαιρώνει.

Η σκηνοθέτις,  αφαιρεί πολλές από τις υπάρχουσες αναφορές του διηγήματος, κόβει και ράβει την ιστορία στα μέτρα της πρωταγωνίστριάς της, που διαθέτει τεχνικές αρετές, αλλά η επικέντρωση σε ένα και μόνο πρόσωπο, ενίσχυσε το αμιγώς θεατρικό στοιχείο της Καραμπέτη, προσέδωσε στατικότητα στο εγχείρημα  και έμειναν ανεκμετάλλευτες οι πολλές δυνατότητες των υπόλοιπων ηθοποιών.

Συμμετέχουν επίσης οι ηθοποιοί Όλγα Δαμάνη, Στάθης Σταμουλακάτος, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Μαρία Πρωτόπαππα, Έλενα Τοπαλίδου, Πηνελόπη Τσιλίκα, Γεωργιάννα Νταλάρα, Χρήστος Στέργιογλου, Δημήτρης Ήμελλος, Χριστίνα Μαξούρη, Αγορίτσα Οικονόμου, Μιχάλης Οικονόμου, Βερόνικα Δαβάκη, Νίκη Παπανδρέου, Μάνια Παπαδημητρίου, Μαρία Σκουλά, Γιάννης Τσορτέκης, Γαλήνη Χατζηπασχάλη.

Φόνισσα από την Πέμπτη 30/11 στους κινηματογράφους

The post Φόνισσα appeared first on screeneye.gr.

Δράμα, 88′ Ελλάδα 2013

της Ελίνα Ψύκου

Με τους Χρήστο Στέργιογλου,Μαρία Καλλιμάνη,Γιώργο Σουξέ ,Θεοδώρα Τζήμου,Σύλλα Τζουμέρκα,Λένα Γιάκα,Βασίλη Δημητρούλια

Ο μακρόσυρτος αινιγματικός τίτλος -λογοπαίγνιο με τo φιλμ  « Η Αιώνια Λιακάδα ενός Καθαρού Μυαλού»- αποτυπώνει πλήρως αυτό που είναι η ίδια η ταινία, μια πρωτότυπη περιπλάνηση ενός  ταραγμένου τηλέ-προσώπου, όχι από έρωτα για ένα άλλο πρόσωπο (όπως ο ήρωας του Γκοντρί), μα από την αυτολατρεία ενός  φροϋδικού «υπερεγώ», που περικυκλώνει τον κεντρικό ήρωα, με αποτέλεσμα να χάσει την όποια αίσθηση της πραγματικότητας.

‘Όπως λένε και οι στίχοι του Φοίβου Δεληβοριά

“Αυτοί που είναι συνέχεια στην τηλεόραση

νομίζοντας πως μόνο εκεί κοιτάς εσύ

ας μείνουν στου γυαλιού τους τη γωνίτσα”.

Η ιστορία της ταινίας, μαζί με άλλα πολλά,  εξερευνά το γιατί τελικά όλοι αυτοί μένουν “στου γυαλιού τους τη γωνίτσα”.

Το κεντρικό πρόσωπο είναι ένας τηλεοπτικός παρουσιαστής ο Αντώνης Παρασκευάς που βλέπει την καριέρα του να παραπαίει και αποφασίζει να σκηνοθετήσει την εξαφάνισή του, με προφανή στόχο να κάνει μια δυναμική επανεμφάνιση.

Ο Χρήστος Στέργιογλου κρατάει έναν ρόλο που του πάει γάντι, ενίοτε μέσα από τη σοβαρότητα που εκπέμπει η προσωπικότητα του, αλλά και του πηγαίου χιούμορ, πλάθει την ιδανική υπό τις περιστάσεις κινηματογραφική περσόνα. Όλοι οι δευτερεύοντες χαρακτήρες στήριξαν το εγχείρημα, με τον τηλεοπτικό του αντικαταστάση, τον σκηνοθέτη Σύλλα Τζουμέρκα να ξαφνιάζει ευχάριστα  με τις υποκριτικές του ικανότητες.

Η 36χρόνη Ελίνα Ψύκου πιστώνεται για την οραματική ανιδιοτέλεια της να αποδώσει κινηματογραφικά ένα δικό της σενάριο, που βρίθει από έξυπνες αλληγορίες με σουρεαλιστική υφή, για την τηλεοπτική υποκουλτούρα που μας σερβίρεται,  και για τον τρόπο σκέψεις κάποιων ανθρώπων που δουλεύουν μπροστά από το γυαλί, σαν ένα μάθημα ψυχολογίας των μέσων ενημέρωσης.

Δεν μένει μόνο σε αυτό το επίπεδο, θα καθοδηγήσει την ταινία γενικότερα στις καταστροφικές συνέπειες της εργασιομανίας, ανεξαρτήτου επαγγέλματος . Ο Αντώνης Παρασκευάς που ζει χωρίς κάποιο οικογενειακό περίγυρο, είναι αποξενωμένος, και δεν μπορεί να βρει συναισθηματική ισορροπία μακριά από τον χώρο εργασίας του. Η ψυχαναγκαστική του συμπεριφορά, του δημιουργεί και διατροφικές διαταραχές(οι πάμπολλες μακαρονάδες που καταναλώνει), διακατέχεται επίσης από μονομανία και κατάθλιψη.

Το μήνυμα: «Όση αξία δίνουμε στον ατομικισμό, τόσο μεγαλύτερη δυστυχία θα μας περιβάλλει». Η σκηνοθέτις, και με σπουδές κοινωνιολογίας στο βιογραφικό της, ενσωματώνει ενδιαφέρουσες επιστημονικές αναφορές με ένα χαλαρό, άλλοτε και κωμικό στυλ, μέσα στη δεδομένη τραγικότητα του πρωταγωνιστή της.

Το έργο οδηγείται σε τέλμα περίπου 20 λεπτά πριν το τέλος, γιατί ότι ήταν να λεχθεί, είχε ήδη ειπωθεί.

Δεν μένουμε όμως σε αυτό. Η Ψύκου μπορεί να αποτελέσει μελλοντικά μια δυνατή φωνή του ελληνικού σινεμά, σίγουρα συγκαταλέγεται στις ελάχιστες περιπτώσεις σκηνοθετών με δική τους πηγή σεναρίων, όπως επίσης και με ένα πλούσιο κοινωνιολογικό υπόβαθρο.

Η ταινία απέσπασε το πρώτο βραβείο στην κατηγορία Works in Progress του Κάρλοβι Βάρι (2012), ενώ έκανε την πρεμιέρα της στο τμήμα Forum του 63ου Φεστιβάλ Βερολίνου.

«Η Αιώνια Επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά» από 23/1 στους κινηματογράφους σε διανομή Feelgood

The post Η Αιώνια Επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά appeared first on screeneye.gr.

Γράφει ο Ιάκωβος Γωγάκης

Ήταν προς τα τέλη Γενάρη του 2012 όταν ακούσαμε στα κινηματογραφικά πηγαδάκια για πρώτη φορά το όνομα της Ελίνας Ψύκου. Η «Αιώνια Επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά»  είχε επιλεγεί σε τμήμα του Φεστιβάλ Βερολίνου. Η ταινία μέσω ενός τηλεπαρουσιαστή που η δόξα του φθίνει, σαρκάζει το δυτικότροπο τηλεοπτικό «StarSystem». Η 36χρόνη σήμερα σκηνοθέτις πέρασε από 40 κύματα για να ολοκληρώσει το έργο, το οποίο κέρδισε θερμά σχόλια στο εξωτερικό αλλά και 3 βραβεία τον Νοέμβριο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Ενώ περιμένουμε την έξοδο της ταινίας στις αίθουσες(23/1) , η Ψύκου ξαναφτιάχνει βαλίτσες για το Βερολίνο, εκεί που θα αναζητήσει χρηματοδότηση για ένα σενάριο που είχε στο συρτάρι από τα παλιά, με τίτλο « Ο Γιος της Σοφίας». Η σχέση ενός 11 χρόνου παιδιού με τη μητέρα και τον πατριό του.

Συνομιλούμε με την δημιουργό και το πρόσωπο που συγκεντρώνει όλα τα βλέμματα  της «Αιώνιας Επιστροφής του Αντώνη Παρασκευά» τον Χρήστο Στέργιογλου( Κυνόδοντας).

Η ταινία είναι γεμάτη από κωμικές και ταυτόχρονα τραγικές σκηνές. Πόσο δύσκολο ήταν να βρεθεί μεταξύ του σκηνοθέτη και του πρωταγωνιστή αυτή η  ισορροπία που είδαμε, χωρίς να κλείνει το έργο ούτε προς τη μία ούτε προς την άλλη πλευρά;

Ελίνα Ψύκου: Χρειάστηκε να μιλήσουμε (με τον Χρήστο Στέργιογλου) πολύ για αυτόν τον χαρακτήρα. Αντιμετωπίσαμε τον «Αντώνη Παρασκευά» περισσότερο σαν να ήμασταν εμείς οι θεατές που θα τον κρίνουν. Ένα τηλεοπτικό πρόσωπο που θεωρεί αδιανόητο ότι  θα υπάρξει πρωινό που δεν θα πει «καλημέρα» στους τηλεθεατές, που ζει μέσα σε μια κωμικοτραγική ψευδαίσθηση και αδυνατεί να συνειδητοποιήσει την πραγματικότητα από τη φαντασία. Από την άλλη, επιθυμούσα το τέλος να παραμένει ανοιχτό, κάτι που εν τέλει επιτεύχθηκε στη διαδικασία του μοντάζ, όπως ακριβώς το ήθελα.

Χρήστος Στέργιογλου: Όπως ανέφερε η Ελίνα συνδιαμορφώσαμε τον ρόλο του ήρωα. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων δεν αλλάξαμε κάτι ουσιαστικό. Για το πώς τελειώνει η ταινία δεν ήξερα τίποτα, όταν το είδα μεταγενέστερα, το λάτρεψα.

Υπάρχει κάποιο σημείο επαφής ανάμεσα στις  κινηματογραφικές σπουδές στη Σχολή Σταυράκου με αυτές της Κοινωνιολογίας του Παντείου;  Το ρωτάω αυτό γιατί ο τρόπος που δομείται το έργο θα μπορούσε να αποτελέσει μάθημα κοινωνιολογικής μελέτης.

Ελίνα Ψύκου: Οι σπουδές κοινωνιολογίας σίγουρα με έχουν επηρεάσει στα θέματα που με απασχολούν ,γιατί είναι βασικά ανθρωπιστικές επιστήμες, εξερευνούν την ανθρώπινη φύση κι αναζήτηση,  και για μένα είναι ένας αρκετά πετυχημένος συνδυασμός με το σινεμά. Προσπαθώ βέβαια  αυτή η κινηματογραφική οπτική να μην γίνεται διδακτική αλλά να υπάρχει σαν προβληματισμός.

Ένα κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας δείχνει να έχει απομυθοποιήσει τα τηλεοπτικά πρόσωπα και να απομακρύνεται όλο και περισσότερο από το τηλεοπτικό γυαλί. Συγκυριακό φαινόμενο ή οι παλιές εποχές πέρασαν  ανεπιστρεπτί;

Ελίνα Ψύκου: Βρισκόμαστε σε μια μεταβατική κατάσταση. Τα media  καθόριζαν για χρόνια όχι μόνο τι θα ψηφίσουμε αλλά και τι θα φορέσουμε. Ζούμε σε ένα περιβάλλον που τα πάντα καταρρέουν, είναι αναπόφευκτο να καταρρεύσουν και τα τηλεοπτικά είδωλα. Υπάρχει μια καχυποψία του κόσμου απέναντι στο τηλεοπτικό προϊόν αλλά δεν έχει επέλθει η απόλυτη απαξίωση.

Χρήστος Στέργιογλου: Υπάρχει ακόμα αρκετός κόσμος που βλέπει τηλεόραση διαβάζει εφημερίδες. Τα ΜΜΕ δυστυχώς ακόμα μας επηρεάζουν, γιατί γνωρίζουν το παιχνίδι της δημοσιότητας, και της γοητείας αυτών των μέσων. Για να πολεμήσεις το κακό, αν ξέρεις ότι είναι κακό δεν πρέπει να του δίνεις σημασία, δεν πρέπει να έχεις διάλογο με αυτό γιατί  θα προσπαθήσει να σε παρασύρει. Όσοι αρνούνται να δουν αυτό το τηλεοπτικό προϊόν που μας σερβίρουν τα κανάλια(που φαίνεται να είναι αρκετοί), τότε καλά κάνουν. Είναι ένα όχι πάρα πολύ ηχηρό αν και  είναι σιωπηλό.

«Η Αιώνια Επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά» επιβεβαιώνει έναν άτυπο κανόνα που θέλει τους νεαρούς έλληνες σκηνοθέτες να αλληλοβοηθούνται και να δουλεύουν συλλογικά. Πιστεύετε ότι αυτή η  αλληλεγγύη είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα της νέας γενιάς, συμβάλει κι αυτή στις επιτυχίες του ελληνικού σινεμά ή μπορεί κάποιες φορές να γίνεται από ανάγκη εξαιτίας της έλλειψης πόρων;

Ελίνα Ψύκου: Είναι θετικό που συμβαίνει. Πιστεύω όμως ότι αυτό έχει να κάνει γενικότερα με τη νεότητα και όχι με την συγκεκριμένη εποχή. Αν ψάξεις την δεκαετία του 70, τις ταινίες των τότε νέων σκηνοθετών, ο ένας βοηθούσε τον άλλον. Παράδειγμα στις πρώτες παραγωγές του Αγγελόπουλου διάφοροι σκηνοθέτες συμμετείχαν, το ίδιο και το 80 με τους Τσεμπερόπουλο, Πανουσόπουλο και Περάκη. Όταν είσαι νέος έχεις σίγουρα αυτή τη διάθεση, να βοηθήσεις και να σε βοηθήσουν,  μεγαλώνοντας ίσως οι δρόμοι χωρίζουν, αλλάζουν οι παρέες και οι συσχετισμοί.

Χρήστος Στέργιογλου: Το μαζί έχει μεγαλύτερη σημασία από το εγώ. Μεγαλώνοντας δεν σημαίνει ότι τα ξέρεις όλα. Αυτό παθαίνουν συνήθως, μεγαλώνουν οι εγωισμοί όταν μεγαλώνει και η ηλικία, το βλέπω να συμβαίνει και δεν μ’ αρέσει. Αντίθετα θα συμφωνήσω ότι οι νέοι έχουν αλληλεγγύη μεταξύ τους, το παρατηρώ να συμβαίνει.

Για την επόμενη σου ταινία  για τον « Γιο της Σοφίας» τι θα ήθελες να κρατήσεις από αυτή τη δουλειά και τι θα ήθελες να αφήσεις πίσω.

Ελίνα Ψύκου: Ήμουνα τυχερή γιατί προσέγγισα ηθοποιούς και συνεργάτες που ήθελα εξαρχής να συνεργαστώ μαζί τους (Καλλιμάνη, Σουξές, Τζήμου, Τζουμέρκας Δημητρούλιας, Ζώης, Αλεξίου, Φαφούτης κ.α ).Δεν έκανα εκπτώσεις, οι επιλογές μου ήταν ξεκάθαρα καλλιτεχνικές, πείστηκαν και  παρασύρθηκαν σε όλο αυτό το ταξίδι. Επειδή όμως είναι επαγγελματίες και  δεν είναι χομπίστες, δεν θα ήθελα να ξαναμπώ στην ίδια διαδικασία γυρισμάτων χωρίς να υπάρχει από πριν η στοιχειώδης αμοιβή των συντελεστών. Η ταινία έγινε με μεγάλο κόπο, με χρήματα που διέθεσε η οικογένεια μου και  μερικά ακόμη που βρήκα από το Κέντρο Κινηματογράφου, όταν ήδη η ταινία είχε ολοκληρωθεί.

 «Η Αιώνια Επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά» από 23/1 στους κινηματογράφους σε διανομή Feelgood

The post Ελίνα Ψύκου-Χρήστος Στέργιογλου appeared first on screeneye.gr.