Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης,

Η ταινία «Η Επιστροφή» του Ουμπέρτο Παζολίνι επιχειρεί να αναπλάσει τον μύθο του Οδυσσέα και της Πηνελόπης.

Κεντρικό θέμα είναι η επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη, μετά από είκοσι χρόνια απουσίας, και η προσπάθειά του να επανενταχθεί σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει. Η ταινία εξετάζει την αποξένωση, τις οικογενειακές σχέσεις και τον αγώνα για αποκατάσταση της ισορροπίας, μέσα από την προοπτική ενός ήρωα καταβεβλημένου από τις εμπειρίες του πολέμου.

Παρά τις φιλόδοξες προθέσεις, η γραμμική αφήγηση περιορίζει την ταινία σε μια επιφανειακή προσέγγιση του ομηρικού μύθου. Η σκηνοθεσία του Παζολίνι, αν και ατμοσφαιρική, παραλείπει να εμβαθύνει στις συμβολικές πτυχές της ιστορίας, όπως η πίστη, η νοσταλγία και η αναζήτηση της ταυτότητας. Αντί να αξιοποιήσει τη διαχρονική ουσία του μύθου, ο σκηνοθέτης περιμένει την ώρα και τη στιγμή της δράσης, της βίας και της εκδίκησης, αφήνοντας τις υπαρξιακές και φιλοσοφικές διαστάσεις ανεκμετάλλευτες. Οι διάλογοι είναι φτωχοί και επιβαρύνουν την αφήγηση, αποδυναμώνοντας τις συναισθηματικές κορυφώσεις.

Η φιλμογραφία του Παζολίνι έχει επικεντρωθεί σε κοινωνικά και υπαρξιακά ζητήματα, όπως φάνηκε στις ταινίες του, «Για Πάντα Κοντά Σου» και «Ξεχασμένες Ζωές». Αντιθέτως, στην «Επιστροφή», η προσπάθεια να συγκεραστεί το εσωτερικό δράμα με την εξωτερική δράση δεν στέφθηκε με επιτυχία, παρότι η συγκινησιακή φόρτιση στο φινάλε αντιστάθμισε κάπως τα τρωτά σημεία της σκηνοθετικής προσέγγισης.

Οι ερμηνείες των πρωταγωνιστών είναι αξιοσημείωτες. Ο Ρέιφ Φάινς ενσαρκώνει με επιτυχία έναν ψυχολογικά κουρασμένο Οδυσσέα, η Ζιλιέτ Μπινός αποδίδει την ανθεκτικότητα και την εσωτερική ένταση της Πηνελόπης, ενώ ο Τσάρλι Πλάμερ προσθέτει φρεσκάδα και ενέργεια,  ως ο γιος τους, ο Τηλέμαχος.

Η υποκριτική στόφα των ηθοποιών,  έσωσε τον Παζολίνι από μια παταγώδη αποτυχία.

Συγκρινόμενη με την «Οδύσσεια» του Αντρέι Κοντσαλόφσκι, που αποτυπώνει με πειθώ την επική διάσταση του μύθου, ή το «Βλέμμα του Οδυσσέα» του Θόδωρου Αγγελόπουλου —μια ποιητική αναζήτηση της ταυτότητας και της νοσταλγίας—, η «Επιστροφή» μοιάζει να χάνει τον προσανατολισμό της, παραμένοντας εγκλωβισμένη σε μια γραμμική ιστορία που δεν καταφέρνει να αποδώσει την πολυπλοκότητα και τη διαχρονικότητα του μύθου.

Ίσως να λειτουργούσε καλύτερα ως μια ανεξάρτητη ιστορία, αποδεσμευμένη από το βάρος της ομηρικής κληρονομιάς.

Η Επιστροφή από την Πέμπτη 28/11 στους κινηματογράφους

The post Η Επιστροφή appeared first on screeneye.gr.

Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης

Ουμπέρτο Παζολίνι: Ένας Iταλός κόμης, ανιψιός του Λουκίνο Βισκόντι, με τους προγόνους τους να διοικούν το Μιλάνο, αιώνες πριν γεννηθούν οι δύο καλλιτέχνες.
Από τζάκι, όχι αστεία.

Όπως κι ο Βισκόντι -με τις πρώτες του ταινίες- έτσι κι ο Ουμπέρτο Παζολί( ουδεμία συγγένεια υπάρχει με τον συνεπώνυμό του σκηνοθέτη Πιέρ Πάολο Παζολίνι) , γοητεύτηκε από τις αξίες της εργατικής τάξης.

Ο Ουμπέρτο Παζολίνι,  αφήνει στην άκρη την αριστοκρατική  καταγωγή του, για να εργαστεί  σε τράπεζα του Λονδίνου και αργότερα για να ασχοληθεί με την τέχνη, πίσω από τις κάμερες.
Ως παραγωγός, στήριξε -εύστοχα και καυστικά- ένα σενάριο για τις ζωές των βρετανών βιοπαλαιστών ( Άντρες με τα Όλα τους) κι ως σκηνοθέτης, διερεύνησε τις κοινωνικές προεκτάσεις του μεταναστευτικού ( Machan).
Η ιστορία του « Για Πάντα Κοντά σου», συνέβη στα αλήθεια, με τον Ιταλό σκηνοθέτη να ακολουθεί με την ίδια συνέπεια τα αρχικά  βήματα  της σταδιοδρομίας του,  στην 7η τέχνη.
Η κάμερα, παρακολουθεί  – τον συνειδητοποιημένο για τις επιλογές του καθαριστή τζαμιών   από το Μπέλφαστ- τον Τζον, όπου η εργασία και η κοινωνική του τάξη, δεν θέτουν εμπόδια στην ευτυχία του, ούτε  έχουν αντίκτυπο στη ψυχολογική του κατάσταση.

Ο Παζολίνι, αφήνει μια αμυδρή εικόνα,  ότι ο ήρωας του- πριν ακόμη ανακαλύψει ότι έχει καρκίνο- βρέθηκε -από παλιά- σε συνθήκες αντίξοες ,  τις οποίες χειριζόταν και εξακολουθεί να  χειρίζεται, με ψυχραιμία και ωριμότητα.

Πόσο μάλλον, όταν έχει να διαχειριστεί την ανατροφή ενός ανήλικου τέκνου και την απουσία συζύγου- μητέρας, που τους είχε από χρόνια εγκαταλείψει.

Ο κύκλος της ζωής,  που πρόωρα θα κλείσει για τον Τζον, τον οδηγεί στο να αναζητήσει -μέσω της κοινωνικής μέριμνας-  το κατάλληλο πρόσωπο, που θα  υιοθετήσει το παιδί του.

Στο –συναισθηματικά αποστασιοποιημένο- δράμα του Ουμπέρτο Παζολίνι, το τζάμι και το παράθυρο είναι η ατόφια καθαρότητα. Βλέπουμε τα παιχνίδια της ζωής, αντικρίζουμε τον  θάνατο, ακόμη και κατά την διάρκεια,  όπου πατέρας και γιος συζητούν, παίζουν, βολτάρουν. Είναι οι τελευταίες στιγμές  της μεταξύ τους γνωριμίας και της πατρικής φροντίδας.

Ο Παζολίνι, αφήνει τις μικρές καθημερινές στιγμές των  δύο ηρώων να κυλήσουν, αποφεύγει τις εντάσεις,  τις ξαφνικές ανατροπές και τις σκηνοθετικές επικαλύψεις.

Τον ρόλο του τραγικού πατέρα,  ερμήνευσε με  άνεση και με αισιόδοξη στάση, ο Τζέιμς Νόρτον, ενώ ο μικρός ήρωας στην τελευταία σκηνή συγκινεί, σηκώνει το βλέμμα και κοιτάει τον πατέρα του. Τον ερμήνευσε ο Ντάνιελ Λαμόντ.

“Για Πάντα Κοντά σου ” από την Πέμπτη 13/1 στους κινηματογράφους

The post Για Πάντα Κοντά σου appeared first on screeneye.gr.

Ρομαντική κωμωδία, 107′, Μ. Βρετανία/Ιταλία 2013

Πρωτότυπος Τίτλος: Still Life

Γλώσσα: Αγγλικά

Του  Ουμπέρτο Παζολίνι

Με τους Έντι Μαρσάν, Τζόαν Φρόγκατ, Κάρεν Ντριούρι, Νιλ Ντε Σόουζα

Ο Ουμπέρτο Παζολίνι σκηνοθετεί το «Ξεχασμένες Ζωές» αποσπώντας πολλά βραβεία μεταξύ των οποίων το βραβείο Οριζόντων στο Φεστιβάλ της Βενετίας και το βραβείο καλύτερης ερμηνείας για τον Έντι Μάρσαν στο φεστιβάλ του Εδιμβούργου.

Η δουλειά του Τζον Μέι είναι αρκετά παράξενη. Ψάχνει να βρει συγγενείς αποθανόντων για να οργανώσει τη κηδεία τους. Δεν ασχολείται όμως τυπικά με τις υποθέσεις, μαζεύει αντικείμενα από τα σπίτια τους, έχει άλμπουμ με φωτογραφίες τους, απορροφώντας έτσι μέσα του τις ζωές τους σαν ένας «αόρατος συγγενής». Κάποια στιγμή θα χάσει την δουλειά του και στην τελευταία του υπόθεση θα συναντήσει συγγενείς και φίλους ενός αλκοολικού άντρα που συμπτωματικά ήταν και ο απέναντι γείτονάς του.

Ο Ιταλός Ουμπέρτο Παζολίνι διάλεξε μια χώρα που του «ταιριάζει γάντι». Ο Τζον Μέι με την σχολαστικότητά του, την κονσέρβα και την φέτα ψωμί του τοστ δεν θα μπορούσε παρά να είναι Άγγλος. Αλλά και η απόκρυψη συναισθημάτων, η έλλειψη εντάσεων που αποδίδονται στον χαρακτήρα του είναι στενά δεμένες με την στερεότυπη ιδιοσυγκρασία ενός Άγγλου. Κυρίως όμως ποτίζει την οθόνη με μια καταπληκτική, ανεπιτήδευτη φωτογραφία με ξεθωριασμένα χρώματα που παραπέμπει  στην μουντάδα της Αγγλικής ατμόσφαιρας και στη θεματολογία του ίδιου του έργου.

Ο τίτλος «Ξεχασμένες Ζωές» αδικεί τον πρωτότυπο τίτλο «Still life». «Still life» είναι η νεκρή φύση στους πίνακες και σχετίζεται με τη δυναμική που δίνει ο Ουμπέρτο Παζολίνι στον τρόπο που φωτογραφίζει τα άψυχα αντικείμενα. Άψυχα αντικείμενα που όμως έχουν «ακόμα ζωή» (αν μεταφραστεί έτσι και το still life). Χαρακτηριστικό παράδειγμα η σκηνή που ο Τζον Μέι πηγαίνει στο σπίτι μιας νεκρής γυναίκας για να δει ένα άψυχο μαξιλάρι με ζάρες, που κουβαλάει πάνω του κινήσεις, απομεινάρι ψυχής. Το πλάνο είναι σχεδόν ποιητικό ως ιδέα, ως οπτική σύλληψη του θανάτου που από τη μια καταστρέφει το σώμα και από την άλλη αφήνει σημάδια στα αντικείμενα με τον άνθρωπο «να υπάρχει και να μην υπάρχει».

Η ταινία έχει ως κύριο μοχλό τη μοναξιά, τόσο μέσα από τη δουλειά του Τζον Μέι όσο και από τον ίδιο τον Τζον Μέι, που όπως φαίνεται τον συντροφεύουν αυτά τα «απομεινάρια ψυχής». Στην τελευταία του υπόθεση όμως, ξετυλίγεται η ζωή ενός ανθρώπου, του απέναντι, ως μια ιστορική αναδρομή, η οποία λειτουργεί και μεταφορικά ως καθρέφτης, για το πως καταλήγει κάποιος απομονωμένος και κοινωνικά περιθωριοποιημένος. Θα μπορούσε να είναι και η κατάληξη του ήρωα από τη στιγμή που έχει χάσει τη δουλειά του. Δεν είναι τυχαίο το πλάνο που ο πρωταγωνιστής κοιτάζει στο παράθυρο του νεκρού γείτονα για να δει την αντανάκλαση του ίδιου του του εαυτού. Στην πορεία μιλώντας με συγγενείς και φίλους του νεκρού, θα ζωντανέψει τον νεκρό αλλά και τον ίδιο μέσα από τη λύτρωση της επικοινωνίας.

Ο ρυθμός του έργου είναι αργός και χαμηλών τόνων όπως και ο κεντρικός χαρακτήρας του. Δεν αποφεύγονται όμως οι μελοδραματισμοί, τα κλισέ, οι απλουστεύσεις και ενίοτε ο διδακτισμός. Ο σκηνοθετικός χειρισμός όμως απαλύνει το εν δυνάμει κραυγαλέο, έστω και αν το υποτονικό ύφος φαντάζει λίγο φεστιβαλικά τυποποιημένο.

Ο Παζολίνι ποντάρει στην αγάπη. Ακόμα και τη στιγμή του θανάτου. Ακόμα και μετά το θάνατο. Γιατί η μνήμη είναι τελικά η μόνη αθανασία.

“Ξεχασμένες Ζωές” από 25 Ιουνίου στους κινηματογράφους σε διανομή Feelgood

The post Ξεχασμένες Ζωές appeared first on screeneye.gr.