Κάποτε στη Γάζα

Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης

Το να είσαι Παλαιστίνιος, Λιβανέζος ή Ιρανός καλλιτέχνης και να αναζητάς διεθνείς χρηματοδοτήσεις σημαίνει σχεδόν αναπόφευκτα ότι πρέπει να συμμορφώνεσαι με τους κανόνες των χορηγών. Όταν οι συμπαραγωγοί προέρχονται από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το σενάριο οφείλει να είναι προσεκτικό, μετρημένο και «ισορροπημένο». Δεν επιτρέπεται ανοιχτή συμπάθεια προς την παλαιστινιακή αντίσταση, ούτε ευθεία και μονομερής κατηγορία προς το Ισραήλ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκε και η ταινία «Κάποτε στη Γάζα».

Οι δύο Παλαιστίνιοι σκηνοθέτες ( αδερφοί Νάσερ) έγραψαν το αρχικό σενάριο- μαζί με την Μαρί Λεγκράντ- πριν από τον πόλεμο του 2023 και αργότερα πρόσθεσαν εικόνες βομβαρδισμών και δηλώσεις του Τραμπ από το 2025 για μια υποτιθέμενη «Ριβιέρα» στη Γάζα. Η έναρξη προδιαθέτει για ένα αιχμηρό πολιτικό σχόλιο απέναντι στην Αμερική και το Ισραήλ. Στην πορεία, γίνεται φανερό ότι οι χρηματοδότες έθεσαν όρια. Έτσι η ταινία στρέφεται κυρίως κατά της Χαμάς (χωρίς να την κατονομάζει), της διαφθοράς, της προδοσίας και της εκδίκησης στο εσωτερικό της Παλαιστίνης, ενώ η ισραηλινή κατοχή μένει περισσότερο στο περιθώριο. Άλλωστε το 2007- χρονιά στην οποία τοποθετείται η ιστορία- ήταν περίοδος εμφύλιας διαμάχης ανάμεσα στη Φατάχ και τη Χαμάς και την επικράτηση της τελευταίας.

Η ταινία χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο κρατά με δυσκολία το ενδιαφέρον, ενώ το δεύτερο το χάνει σχεδόν εντελώς. Στο πρώτο μέρος παρακολουθούμε τον Οσάμα, ιδιοκτήτη μικρού μαγαζιού με φαλάφελ, ο οποίος ισχυρίζεται καθώς προσπαθεί να ξεγελάσει ένα γιατρό,  ότι πολέμησε στην Ιντιφάντα , χωρίς να ξέρουμε αν λέει αλήθεια. Είναι σκληρός χαρακτήρας, μανιώδης καπνιστής και κρύβει ναρκωτικά μέσα στα σάντουιτς. Ένας διεφθαρμένος αστυνομικός τον πιέζει συνεχώς, απαιτώντας μερίδιο από τα κέρδη του. Σε μια σκηνή σε πολυτελές εστιατόριο, ο Οσάμα αρνείται να υποκύψει, γεγονός που θα έχει συνέπειες.

Δίπλα του βρίσκεται ο νεαρός υπάλληλος Γιαχία  που μπλέκει άθελά του στις παράνομες δουλειές. Στο δεύτερο μέρος ο Γιαχία δέχεται να πρωταγωνιστήσει σε μια πολεμική ταινία με τίτλο «Ο Επαναστάτης». Μέσα από τα γυρίσματα έρχεται αντιμέτωπος με τον παλαιστινιακό εθνικισμό και τα αυστηρά «πρέπει» του καθεστώτος. Ένας ήρωας εγκλωβισμένος πανταχόθεν.

Οι σκηνοθέτες –ίσως επειδή δεν είχαν απόλυτη σεναριακή ελευθερία, ίσως επειδή θέλησαν να κρατήσουν ίσες αποστάσεις– καταλήγουν σε μια ταινία, χαλαρά δεμένη, που φλερτάρει με την τραγικωμωδία αλλά δε ξέρει σε ποια κατεύθυνση να κινηθεί. Το ασφυκτικό πλαίσιο της ισραηλινής κατοχής παρουσιάζεται ελάχιστα, όπως,  σε μια σκηνή του πρώτου μέρους, όπου ο Γιαχία πρέπει να πάρει άδεια από τις ισραηλινές αρχές για να ταξιδέψει από τη Γάζα στη Δυτική Όχθη ή σε μια σκηνή του δευτέρου μέρους,  κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της υποτιθέμενης ταινίας.   Αντίθετα, κυριαρχεί η εικόνα μιας Παλαιστίνης διαλυμένης εκ των έσω. Εκβιασμοί, διαφθορά, μηχανισμοί εξουσίας και πολεμοχαρείς οργανώσεις.

Σε σύγκριση με την προηγούμενη ταινία τους «Γάζα Αγάπη μου», η διαφορά είναι εμφανής. Εκείνη ήταν ένα τρυφερό, ανθρώπινο και ποιητικό φιλμ, με ήρεμο ρυθμό, που μιλούσε για τη ζωή υπό κατοχή μέσα από μια απλή ιστορία αγάπης. Είχε ζεστασιά, χιούμορ και εσωτερική συνοχή. Το «Κάποτε στη Γάζα», θεματικά είναι πιο φιλόδοξο αλλά κινηματογραφικά λιγότερο ολοκληρωμένο. Προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην πολιτική κριτική και στη σάτιρα, χωρίς τελικά να πετυχαίνει, ούτε το ένα ούτε το άλλο με καθαρότητα.

Κάποτε στη Γάζα από την Πέμπτη 5/2 στους κινηματογράφους