Στη Σκιά της Πορτοκαλιάς

Κριτική Ιάκωβος Γωγάκης

Η ταινία της Σερίεν Νταμπίς παίρνει, ίσως δικαιολογημένα, σαφή θέση. Στηρίζει την παλαιστινιακή οπτική και φωτίζει το συλλογικό τραύμα ενός λαού μέσα από την ιστορία μιας οικογένειας. Η Νταμπίς, αντλεί από τις μνήμες της δικής της οικογένειας και χτίζει ένα οικογενειακό δράμα που εκτείνεται από το 1948 έως τη δεκαετία του 1980. Η αφήγηση ξεκινά το 1988, στην Πρώτη Ιντιφάντα, όταν ο έφηβος Νουρ τραυματίζεται σοβαρά σε διαδήλωση στη Δυτική Όχθη. Από εκεί, η ταινία επιστρέφει στη Γιάφα του 1948, όπου ο παππούς Σαρίφ ζει ως ευκατάστατος ιδιοκτήτης πορτοκαλεώνα, έως ότου ο πόλεμος, ο εκτοπισμός και η ίδρυση του ισραηλινού κράτους συντρίβουν τον κόσμο του.

Εδώ εντάσσεται και η Νάκμπα, δηλαδή η «Καταστροφή», ο όρος με τον οποίο οι Παλαιστίνιοι περιγράφουν τον μαζικό εκτοπισμό του 1948, όταν περίπου 700.000 έως 800.000 άνθρωποι έχασαν τα σπίτια και τη γη τους. Η ταινία αποδίδει αυτό το τραύμα με εύγλωττα σύμβολα, όπως το κλειδί του παλιού σπιτιού που κρατά ο Σαρίφ, σημάδι μιας πατρίδας που επιμένει στη μνήμη.

Στη δεκαετία του 1970, η κατοχή στη Δυτική Όχθη παγιώνει την ταπείνωση ως καθημερινότητα. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή όπου ο Σαλίμ εξευτελίζεται μπροστά στον μικρό Νουρ από Ισραηλινούς στρατιώτες· μια σκηνή που εξηγεί, πώς το τραύμα περνά από τον παππού στον πατέρα και από τον πατέρα στον γιο. Σαρίφ, Σαλίμ, Νουρ. Η Χανάν, που ερμηνεύει η ίδια η σκηνοθέτιδα, λειτουργεί ως συμφιλιωτικό στήριγμα, κρατώντας την οικογένεια όρθια. Και όταν η σύγκρουση κορυφώνεται γύρω από τη δωρεά οργάνων, η Νταμπίς συνοψίζει το βαθύτερο νόημά της, η ανθρωπιά είναι κι αυτή μια μορφή αντίστασης.

Στη Σκιά της Πορτοκαλιάς από την Πέμπτη 26/3 στους Κινηματογράφους