Βαλέσα, η δύναμη της ελπίδας(Walesa, Man of Hope)

Βιογραφικό Δράμα,127′ Πολωνία 2013,

Γλώσσα: Πολωνικά, Πρωτότυπος Τίτλος: Walesa. Czlowiek z nadziei

Του Αντρέι Βάιντα

Με τους Ρόμπερτ Βιεσκίεβιτς, Ανιέσκα Γκροτσόφσκα,  Ζμπίγκνιου Ζαμακόφσκι

Εύπεπτο μάθημα πολωνικής ιστορίας, από το 1970 μέχρι το 1989, με τα δύο μέτρα και δύο σταθμά του 88 χρόνου θρύλου του πολωνικού σινεμά, Αντρέι Βάιντα. Η εμφανής προπαγανδιστική διάθεση να αγιοποιηθεί ο  εν ζωή ηγέτης του κινήματος της  «Αλληλεγγύης» Λεχ Βαλέσα,  δημιουργεί σκιές στο εγχείρημα, το οποίο όμως υλοποιείται με δεξιοτεχνία και σύμφωνα με κάποιους επιτυχημένους κανόνες της κινηματογραφικής τέχνης. Ο πρωταγωνιστή Ρόμπερτ Βιέσκιεβιτς είναι απολαυστικός και πιστό αντίγραφο του «πρωτότυπου», το τέμπο είναι γοργό, οι μουσικές είναι ροκ, οι στιγμές που θα μας κάνουν να χαμογελάσουμε είναι επιτυχημένες, και στους λιγότερο καχύποπτους από μας, η συγκινησιακή φόρτιση θα φτάσει στα ύψη, όταν ο Βαλέσα θα βρεθεί στο Αμερικανικό Κογκρέσο για να πει στους περιχαρείς Αμερικάνους  το αλησμόνητο «We the People»(σε δική μας πειραγμένη μετάφραση «εμείς που τώρα διώξαμε τους κακούς κομμουνιστές, είμαστε  μια χαρά, κι ελεύθεροι»).

Το έργο μέσα από χρονικά πισωγυρίσματα ξεδιπλώνει ένα μέρος της πολιτικής και οικογενειακής διαδρομής του Βαλέσα, με επίκεντρο μια συνέντευξη που έδωσε μεταγενέστερα, στην ιταλίδα δημοσιογράφο -που σαγήνεψε και τον Αλέκο Παναγούλη-, Οριάνα Φαλάτσι.

Ένας λαϊκός ήρωας που ξεκίνησε από το μηδέν, ως ηλεκτρολόγος, συνέχισε με την παράνομη δράση του από τα ναυπηγεία του Γκντανσκ ξεσηκώνοντας τους εργαζόμενους ενάντια στο φιλοσοβιετικό καθεστώς, για να φτάσει χρόνια αργότερα να ηγείται πια ολόκληρης της Πολωνίας.

Ο Βάιντα με μια όμορφη αλλά λίγο ξεπερασμένη αβάν γκαρντ αισθητική, αναμιγνύει πλάνα και σκηνές που θυμίζουν ενίοτε ντοκιμαντέρ. Αυτό γίνεται για να συνθέσει το πολιτικό με το οικογενειακό, με τον Λεχ Βαλέσα να φανερώνει ένα πρόσωπο με πολλές ιδιότητες(συζύγου, πατέρα, συνδικαλιστή, ακτιβιστή),  ακόμα και στις περιπτώσεις παραμέλησης της οικογένεια του. Ο σκηνοθέτης με τον τρόπο που τον παρουσιάζει(ακόμα και με το νεογέννητο παιδί του, μαζί στη φυλακή), του δίνει ελαφρυντικά, και τον από-ενοχοποιεί, τη στιγμή που αυτό δεν γίνεται από αμέλεια, αλλά από όραμα κι έναν αγνό ιδεαλισμό.

Απαλείφονται όλες οι ιστορικές αναφορές που χαρακτήριζαν κάπου-κάπου αλαζονική την συμπεριφορά του Λεχ Βαλέσα , δίνοντας έμφαση ιδιαίτερα στα αιρετικά κι επαναστατικά του χαρακτηριστικά. Υπάρχει μια σκηνή-απάντησης  προς τους επικριτές του, για το λόγο που δεν προχώρησε σε πλήρη ρήξη με το καθεστώς, και μια ακόμη,  που με έμμεσο αλλά καυστικό τρόπο αναφέρεται στην  αγνωμοσύνη των συμπατριωτών του, όταν κάποιοι θεώρησαν ότι συνεργάζεται με τους κομμουνιστές.

Όσον αφορά τον πολυβραβευμένο Αντρέι Βάιντα, η ταινία αυτή αντανακλά και τις δικές του πεποιθήσεις κι αντιφάσεις, ως ένα πρόσωπο που αγάπησε τον κομμουνισμό, αργότερα τον πολέμησε, αλλά πάντα δήλωνε σοσιαλιστής στην καρδιά. Αυτές οι αντιφάσεις εμφανίστηκαν και στα δύο διεθνώς αναγνωρισμένα του έργα « Άνθρωπος από Μάρμαρο» κι « Άνθρωπος από Ατσάλι». Ίσως εδώ στο πρόσωπο του Βαλέσα να βλέπει κι ένα κομμάτι του δικού του εαυτού, για το όνειρο μιας πραγματικής δημοκρατίας, με τον λαό στην εξουσία , αλλά η ελπίδα που γέννησε η «Αλληλεγγύη»,  χάθηκε από το 89’ και μετά, για αυτό ακριβώς τελειώνει χρονικά εκεί και η ταινία.

 ”Βαλέσα, η δύναμη της ελπίδας” από 24/4 στους κινηματογράφους σε διανομή Filmtrade, Spentzos Film